Geschiedenis der Joden in Nederland

Omstreeks 1 Mei 1943 bevonden zich in Amsterdam, zonder de gemengd-gehuwden, nog ongeveer 15.000 Joden, die bijna allen een Joodse Raad-Sperre bezaten. Toch drong het toen tot zelfs de meest verstokte optimisten door, dat deze vrijstelling van de deportatie „bis auf weiteres” nog slechts een korte geldigheidsduur zou bezitten. In versneld tempo doken velen der bij de Joodse Raad werk-zamen onder. Zij gingen, om een Nederlandse term te gebruiken, „onder water”. Het onderdak brengen der Joden, die zich wensten te verbergen, was in die dagen een groot-bedrijf geworden. Vele illegale organisaties waren hierbij van onschatbaar nut. Deze groepen zorgden voor betrouwbare adressen en nieuwe persoonsbewijzen, waarop, naar de noodzakelijkheid, geen of één of twee Joodse grootouders vermeld stonden. Dit laatste in het geval de betrokkene een sterk „mediterraans” type bezat. Het was de ondergrondse beweging niet mogelijk, aan alle aanvragen te voldoen en daarom had de industrie-tak: het onderbrengen van Joden, als privaat-onderneming zich zó sterk ontwikkeld, dat eên Jood dikwijls op straat werd aangesproken met de vraag, of hij ook een „onder-duik”-adres zocht. Helaas gaven deze „privaat-onderne-mingen” weinig zekerheid en veiligheid en was de Jood vaak reeds verraden, voor hij zijn nieuwe woning bereikte. Voor de slechtste elementen van Nederland — en enkele percenten van het Nederlandse volk behoorden daartoe — werd het verraden van Joden tot een bron van Inkomsten.

Ook bij het onderduiken was. zoals vanzelfsprekend is, de onbemiddelde Jood sterk in het nadeel. Hoe zou hij. die nooit iets bezeten had, aan „zwart” geld moeten komen, waarvoor iedere Joodse middenstander of kapitalist had kunnen zorgen bij een niet-Joodsen vriend, door de Nederlandse volksmond met de titel „bewarier” begiftigd. In betrekkelijk vele gevallen werd ook de onbemiddelde Jood geholpen, maar voor het onderbrengen van duizenden waren sommen nodig, welke de illegale organisaties onmogelijk konden opbrengen.

Hoe begrijpelijk dit onderduiken ook was, het was tenslotte toch niet anders dan het redden van eigen leven. Het droeg niets van het verheffende in zich. gelegen in het verzet, dat tegelijk met eigen leven ook dat van anderen redden kan.

99