Wanneer de terugkeer een nieuwe periode in de geschiedenis van de mensheid betekent, wanneer Israël ’en retour’, antwoorden heeft op problemen die de gehele wereld bezig houden en heroriëntatie op Israël (zoals Van Praag voorstelt) een uitweg uit vele netelige posities kan betekenen, dan is de staat Israël inderdaad de vervulling van het oude gebed: 'Breng onze rechters terug als voorheen en onze raadsheren als in den beginne.’
Voor allen, die de toekomst van Israël aldus zien, is het onderwijs in Israël van de allergrootste betekenis. ’Om staatsburgers te krijgen, moet men ze opvoeden’, zei Rosseau. Uit al de saamgestroomde ballingen een volk te maken, dat één cultuur uitdraagt, zal nog veel tijd, geduld en eindeloze offers vragen.
Israël is nog altijd in het proces van zijn wording. Het wordt nog steeds door de vijanden rondom belaagd. Geen der Arabische staten heeft een vredesverdrag gesloten. Anti-Joodse propaganda in de Arabische landen roept nog voortdurend om een 'tweede ronde’.
Een boycot bemoeilijkt het handelsverkeer met de directe omgeving. Het grondstoffentekort is nijpend. En financiën? Hoe komt Israël aan de deviezen voor de opname van zijn immigranten, de ontwikkeling van zijn industrie — zijn woningbouw — zijn gezondheidszorg — zijn onderwijs en... de verdediging van zijn grenzen?
88