Het kleine land en zijn groote schoonheid

Als dit geschiedt en de stille zijde der gracht, die op welke zich de hier bedoelde prachtige, ongeschonden oude huisjes bevinden, deel gaat uitmaken van een grooten verkeersweg, dan is hun vonnis geveld, zullen zij dra vervangen zijn door winkelhuizen en dan zal opnieuw een opmerkelijk gedeelte van de schoone oude stad vernietigd wezen. (De gracht is nu gedempt.)

„Nu ja, het zal jammer wezen, maar er is zoo veel moois in de stad, in het land; er blijft nog genoeg over”.

Aldus spreken velen, als de „heemschutters” hun stem verheffen tegen dreigende onheilen van deze soort. Het getuigt van onkunde nopens de feiten, van een optimisme, dat geen steun vindt in de werkelijkheid. Zekerlijk bezit Nederland nog een even rijke als veelsoortige schoonheid. Maar hetgeen in den loop der jaren, niet het minst het jongste twintigtal, hetwelk ook Williams-EUis aan wijst, vernietigd werd, is niet veel minder dan hetgeen wij nog bezitten. Wat één sprinkhaan eet, heeft niet veel beteekenis; doch een horde van sprinkhanen vreet in één dag een uitgestrekte landstreek kaal. Eén non-vlinder, één dennenscheerder, één basterd-satijnvlinder richt niet veel schade aan; doch zwermen dezer insecten veroorzaken den ondergang van geheele wouden.

Wat is nu één oud huis — aldus onze optimisten — één grachtje, één boschje, één kleine plas, één duin, één landgoed? Inderdaad, het is niet veel.

Maar heden een huis hier, morgen een gracht daar, overmorgen een heide ginds, en zoo eiken dag weer, onophoudelijk, jaar in, jaar uit, en vóór men er zich van bewust is, zijn vele steden en dorpen beroofd van nagenoeg alles, dat hen aantrekkelijk maakt en zijn geheele landstreken voor altijd misvormd zoo niet afzichtelijk geworden.

Overal in het land treft men de jammerlijke verwoestingen aan, die het „nu ja, één dit, één dat” heeft aangericht.

„Nu ja, één gracht” — maar te Amsterdam zijn op deze wijze gedempt: de grachten die thans het Waterlooplein (dat geen plein is) vormen, de Deventer Houtmarkt (thans Jonas Daniël Meijerplein), de Nieuwe Zijds Achterburgwal (thans Spuistraat), de Nieuwe Zijds Voorburgwal, het Hekelveld, de Martelaarsgracht, het Spui, de Warmoesgracht (thans Raadhuisstraat), het Amstelgrachtje (thans M. J. Kosterstraat), een gedeelte van de Achtergracht (thans Falckstraat), de Zaag-molensloot (thans Albert Cuypstraat), de Palmgracht, de Goudbloemsgracht (thans Willemstraat), de Lindengracht, de

193