Amsterdam, die groote stad

jongste kwart-eeuw buitengewoon is gestegen, daar nu vrijwel elk huis is voorzien van gemakken met water-doorspoeling, nagenoeg alle in deze periode gebouwde huizen bovendien van badkamers of stortbad-cellen, en ook in tal van huizen in de oude stad de badkamer haar intrede heeft gedaan.

Op het stuk van reinheid en verzorging des lichaams is men namelijk in de tweede helft der hier besproken eeuw met reuzenschreden vooruit gegaan.

Moge ook voorheen de uiterlijke en innerlijke zindelijkheid van huis en hof boven allen lof verheven zijn geweest, ten opzichte van het eigen lichaam schijnt men het minder nauw te hebben genomen.

In des schrijvers jeugd was een badkamer, zelfs in de huizen der welge-stelden, een zeldzaamheid; bij den middenstand en alle overigen was er in het geheel geen sprake van. Indien men al het lichaam reinigde, dan geschiedde zulks in een tobbe of een teil. Tegenover dit gebrek aan particuliere badgelegenheden stond geen overvloed van openbare. Wijkmeester Meijer vertelt ons dienaangaande het volgende:

„Zedert door de Geneesheeren het Baden, van groot Nut beschouwd wierd, rigte men in 1795 in de Plantagie een Badhuis op, maar daar de prijzen zeer hoog waren, kosten een gewoon Bad/1.50 cent en de Dampbaden op ƒ 5 te staan kwamen, verliep hetzelve en wierd later weggebroken. In het jaar 1815 rigte den Heer I. H. Bruk in de Nieuwe Doelenstraat, in de gewezene Schietdoelen, een Tweede Badhuis op, maar het is almede voor de aanzienelijken, terwijl voor elk Bad een Daalder, en bij abonnement voor de vijf ƒ5 en voor de elf ƒ 10 moeten betaald worden. Door den Heer J. Goesser wierden ook Dampbaden wat later ingevoerd, voor die met Jichtpijnen behebt waren, mede voor aanzienelijken wegens de kosten. Voor de geringere is in het Badhuis in de Doelenstraat een Bad afgezonderd, waar van op vertooning van een Briefje van een der Stads Doctoren om niet gebruik kan gemaakt worden. Men heeft ook een proef genomen om een IJbad op te rigten, buiten de Haarlemmerpoort aan den IJkant, doch is dit ook weder te niet gegaan.”

Het badhuis „in de Plantagie” stond op de Plantage Lijnbaansgracht; de Badlaan herinnert aan zijn bestaan.

Schrijver dezes heeft het niet gekend, evenmin als dat in de Nieuwe Doelenstraat. In zijn jeugd was er in de stad één openbaar badhuis, gebouwd op een paalwerk in het Rokin, tusschen Muntplein en Spui. Het steigertje met hek, dat er toegang toe gaf, bestaat nog, als station van de motorbooten, die rondvaarten maken door grachten en havens. Later kwam er

74