Amsterdam, die groote stad

Buiten en behalve deze zijn er de clublokalen van diverse roeivereeni-gingen en ten slotte bezit ook de schilders-vereeniging Arti et Amicitia in haar gebouw aan het Rokin en Spui een sociëteits-lokaal.

Dit relaas kan niet worden afgesloten, zonder dat melding is gemaakt van een oude sociëteit-achtige instelling, die eenige jaren geleden, jammer genoeg, werd opgeheven: het Leesmuseum. Het was gevestigd op het Rokin bij het Spui, in welk gebouw zich een prachtige bibliotheek, lees-, studie-, schrijf- en sociëteitslokalen bevonden. De boekerij was rijk en werd up to date gehouden; de leeszaal gaf letterlijk alles op het gebied van binnen* en buitenlandsche couranten, periodieken, brochures enz. Jarenlang was het Leesmuseum de verzamelplaats van geleerden, intel-lectueelen, auteurs, journalisten. Het is wel een veeg teeken, dat een zoo uitstekende instelling het niet heeft kunnen bolwerken. Zij is verschrompeld tot een leeszaaltj e, gevestigd op een der bovenverdiepingen van Arti. Het gebouw, dat beneden een boekenwinkel herbergt, dient overigens tot het houden van kunstveilingen.

De leeszaal van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen verdween met het fraaie heerenhuis op den N.Z. Voorburgwal, waarin zij was gevestigd; het werd gesloopt, evenals de belendende perceelen, om plaats te maken voor het wel zeer bijzonder leelijke Rijks-Geldkantoor, dat met het Postkantoor, eenmaal door een geestigen kunstenaar Peerenburg genoemd, vanwege de „peren” op de talrijke torentjes, wel een zeer bedenkelijke tegenhanger van het oude Raadhuis, aan den overkant, moet worden genoemd.

Een belangrijke instelling, zoowel in wetenschappelijk opzicht als op het stuk van vermaak en ontspanning, is het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra, welks voortreffelijke dierentuin, aquarium en musea in en buiten Amsterdam bekend staan als Artis.

Drie Amsterdammers, destijds „de drie W’s” genoemd, Westerman, Werleman en Wijsmuller, hebben in 1838 het Genootschap gesticht. Het kocht eenige tuinen en kleine buitenplaatsen in de Plantage en vestigde daar een dierentuin. Geleidelijk werd hij uitgebreid tot de tegenwoordige grootte, begrensd door Middenlaan, Kerklaan, Doklaan (thans afgesloten) en Lijnbaansgracht. Artis’ „levende have” is zeer groot en omvat verscheidene exemplaren van zeldzame en bijna uitgestorven (d.w.z. uitgeroeide) diersoorten, o.a. ettelijke wisenten, Europeesche buffels. De tuin werd vooral in de laatste jaren gemoderniseerd, waardoor vele dieren in een natuurlijke omgeving werden geplaatst, dus zooveel als mogelijk is met het hokkensysteem werd gebroken. Er zijn voorts prachtige planten

109