Joods huwelijks- en echtscheidingsrecht

ONTBINDING VAN HET HUWELIJK

Voor de feitelijke gang van zaken bij de echtscheiding verwijs ik naar bijlage I.3.

De status van een Joodse echtscheiding in andere rechtsstelsels zal ik in het volgende hoofdstuk bespreken.

De rabbijnse literatuur en rechtspraak over echtscheiding is zeer uitgebreid; de responsa op het tractaat Even HaEzer van de Sjoelchan Aroech zijn deels gebundeld uitgegeven onder de naam "Otsar HaPoskim"¹. Inmiddels zijn 18 delen verschenen en is men thans overgaan op het publiceren via een CD-Rom.

VII.2.a Historische Ontwikkeling

In tegenstelling tot het sluiten van een huwelijk is er in de Bijbel wel sprake van een document betreffende de echtscheiding². Ook wordt er op verschillende plaatsen gewag gemaakt van echtscheiding. Er wordt echter niet vermeld hoe zo'n procedure verliep.³

139

¹  Jerusalem. (Hebr.) 5730 (= 1970/1971).

²  Dew. 24:1: "Wanneer een man een vrouw neemt en haar trouwt en als zij hem dan later niet meer aanstaat omdat hij bij haar iets onbehoorlijks heeft ontdekt en hij schrijft haar een scheidingsbrief (sefer kerietoet), stelt haar die ter hand en laat haar uit zijn huis heengaan" (vertaling door Dasberg).

³  Er zijn aanwijzingen dat de procedure aanvankelijk mondeling verliep. In Hosea2:4: "... zij is mijn vrouw niet meer, noch ik haar man...". Waarin Falk, "Hebrew Law in Biblical Times", Wahrman book, Jerusalem 1964, p. 154 - en M.D.A. Freeman, "The Jewish Law of Divorce", International Family Law, May 2000, pp. 58-62 - lezen dat de mondelinge procedure voorafging aan de schriftelijke procedure. Dit kan een verklaring zijn voor het feit dat elders -Jeshajahoe 50:1, Jiremijahoe 4:8 en ook Math. 5:31, Math. 19:7 en Marc. 10:4 - wel sprake is van slechts een scheidsbrief. Het zou kunnen zijn dat het geven van zo'n document in de mondelinge procedure aanvankelijk vrijwillig geschiedde.

Dat de vrouw in vroegere tijden ooit zelfstandig het recht had om echtscheiding te initiëren vinden we in de papyri in Elephantine: Y. Zakovitch: "the women's right in the Biblical Law of Divorce", JLA Vol. IV, pp. 28-46, en M.A. Friedman: "Divorce upon the wife's demand as reflected in manuscripts from the Cairo Geniza", JLA Vol. IV, pp. 103-126.