Het Joodse vraagstuk

kortom al die bewerkingen, die een literaire stof kan ondergaan. werden druk beoefend en gaven aan de Joodse geest iets van dat cerebrale, licht-vernuftigc, casuMische, en zeer scherpzinnige, dat hem kenmerkt. Een systeem van gedachten, leringen en denkverhoudingen, van woorden en begrippen in wisselende, maar intussen steeds gebonden samen-hang, legde beslag op de geest van de Joodse gemeenschap, waarvan vrijwel ieder lid een flink stuk theologische vorming meekreeg. Het werd een strijdbare natie, strijdbaar dan in de zin van parate aanval en alweer met argumenten, gedachtenverbindingen, logische constructies, getrainde intelligentie.

Naast de vijf boeken van Mozes, de Pentateuch, die sedert Ezra afgesloten was, verzorgde men de mondelinge traditie, die het modernere leven regelde en op nieuwe situaties inging. Eeuwenlang, tot in de tweede eeuw na Christus, werden de uitspraken der verschillende rabbi’s en de hele verhaalstof ter toelichting van de betekenis der heilige teksten gememoriseerd en gereciteerd en aldus overgeleverd, een fantastische geheugenoefening. De Joodse doctores van deze klassieke periode, de Tannaiem, hebben op deze wijze rondom de Pentateuch een zeldzaam rijke overlevering geschapen. die als didactisch materiaal haar stempel op het Jodendom heeft gezet; de Talmud is hieruit gegroeid door de toevoegingen der latere generatie van doctores, de Amoreërs. De grondfiguur: Schrift en Traditie, die ook in de Christelijke kerk haar rol speelde, was hiermee geschapen. Uit deze nadere Traditie, meer nog dan uit de Schrift, die ten slotte ook de Christelijke kerk heeft overgenomen, spreekt het eigenlijke karakter van het Jodendom: de aanvaarding van de hele schepping en het mensenleven met goed en kwaad als uit de hogere hand van de Almachtige met de zedelijk-geestelijke verantwoordelijkheid van het ik-zeggend subject, en de verwachting van de gedurige goddelijke genade in tekenen van het concrete leven; daarbij de binding door het fijne stelsel van voorschriften, die de heiliging van het leven belijnen, en die, als men goed leest, de persoonlijke genialiteit stimuleren. Uit de gegeven grondtekst van de

91