Het Joodse vraagstuk

de observantie van tal van gewoonten en instellingen en vormen, die tot een verleden tijd behoorden, maar die onmisbaar waren in het systeem, dat actueel gold. De drijfveren tot zulk een archaïsche houding lagen in een psychische zóne van grote diepte. Men kwam van zijn eerste inzet en opzet niet vrij; de heftigheid van belijdenis en gehoorzaamheid verried een inslag van boven zijn macht grijpen. Het sterke accent op het eigene liet nog doorschemeren dat het de toeëigening gold van iets „vreemds”, maar van iets, dat men niet meer kon missen en waarmee men stond en viel. De heftigheid van gevoelens tegenover Jahwe, van liefde en haat, van gepassioneerde erkenning en verwerping, trekt door de hele Joodse existentie heen. Zidk een gevoelsheftig-heid bindt aan het verleden. De uitgeslepen banen van ergernis en verrukking verhinderen vrije oriëntering.

Om de geest te kenschetsen, waaruit de nieuwe Joodse opbouw heeft plaats gehad, dient allereerst gewezen op de nauwkeurigheid, waarmee de oude overlevering werd bewerkt. De volksverhalen en sagen waren in de bonte vorm van hun traditie niet direct duidelijk bruikbaar voor volksopvoeding in een bepaalde richting. De bronnen stamden uit zeer verschillende tijden en kringen. Het grote werk van de schriftgeleerden is geweest eenheid te brengen in die volkstraditie door een zeer omvangrijke redactionele arbeid. Men kon daarbij allereerst voortbouwen op de figuur van Mozes en verbond met die figuur alle wetten en regelingen, die van het Joodse systeem dat men opbouwde de kern vormden. Vandaar dat in de bijbelse geschriften door redactionele hand zo uiteenlopende stof is verwerkt, dat zelfs de meest scherpzinnige bronnenstudie het materiaal niet precies meer kan schiften. Wel tekenen zich hoofdlijnen af, maar duidelijk is vooral de bedoeling van de eindredactie: een afgesloten systeem van openbaring zowel wat cultus als wat moraal betreft, afzondering cn omtuining van het Joodse leven temidden van de „volken”, accentuering van het bijzonder karakter van dit uitverkoren volk, in reflectie en observantie.

87