Het Joodse vraagstuk

definitieve uitdrukking was gekomen. Ook besnijdenis, sabbat, spijswetten, en de oude vierdagen waren voor hun bewustzijn meteen voorbij en vervangen door een nieuwe orde van cultus en leefwijze, gekenmerkt door de Geest, het Chris-tuspneuma. Een dergelijk af rekenen met het verleden kwam den Joden voor als heiligschennis. Het verleden diende juist met alle middelen gecontinueerd te worden, desnoods als een aan de tijd vreemd element, dat ergernis wekte. „De vrijheid waarmede Christus heeft vrijgemaakt”, die Paulus doorstroomde, was hun ten enenmale onverstaanbaar en een doemwaardige illusie uit overschatting, een verabsolutering van een persoonlijke innerlijke ervaring van deze fanatieke ex-phariseër. Dergelijke grote ingrijpende reformatorische insnijdingen heeft het Jodendom nooit gekend. Wat afstierf stierf geruisloos cn liet een zacht heimwee achter, dat zich omzette in des te inniger toekomstverwachting.

De organisatie van het nieuwe Jodendom is een enorme krachtsinspanning geweest van de leidende geesten. De hechtheid van hun nieuwe constitutie heeft bewezen, dat hun beleid in elk geval bijzonder effectief is geweest. Zonder hun actie zou het volk Israël in de volkerenzee zijn ondergedompeld; dan zou het zijn bestaan hebben gehad van zes a zeven eeuwen in Kanaiin, begonnen met de energieke Mozaïsche tijd, de tijd van vrijwording en volkwording, en eindigend in de ontbinding door de Babylonische imperiale politiek van massadeportatie en bezetting. Door hun werkzaamheid is het leven van dat oude Israël gecanoniseerd en kern geworden van een nieuwe volksstructuur, een nationale gemeente.

De krachten, die dat bewerkstelligd hebben, waren niet meer de inspiratieve van voorheen, van de oude zieners en geroepen leiders, maar die van het doelbewuste overleg, de opzettelijke organisatie. Men heeft de oude basis bewaard en omlijnd, om daarop voort te bouwen, met een zekere voorzichtigheid tegenover nieuwe dingen. Het is verbazingwekkend, hoe taai de Joden sedertdien aan hun oude gebruiken hebben vastgehouden. Hun hele structuur vertoont van die tijd af dat archaïsch karakter, dat met zich heeft gebracht