Het Joodse vraagstuk

liquideerd. Het gaat niet om een ogenblikkelijk binnenhalen van wat er te balen valt, maar om een basis voor een blijvende samenleving als Joden in het Nederlandse volk. Dit is het grotere belang, dat alleen gediend is met wederkerig begrip en met werkelijk sociaal besef. Niet alleen de kleinere Joodse gemeenschap in Nederland, maar de grotere Nederlandse gemeenschap, inclusief haar Joodse leden, moet worden herbouwd.

Het is echter niet in overeenstemming met de toestand om de Joden alleen als individuen te beschouwen; zij hebben een eigen Joodse zaak te behartigen, al is het moeilijk daarover duidelijke voorstellingen te krijgen. Voorzover ze het Nederlandse staatsburgerschap genieten, mag van hen verlangd worden dat ze politiek het Nederlandse staatsbestel versterken. Wanneer door het bestaan van een eigen Joodse staat in Palestina in de internationale verhoudingen de specifiek Joodse belangen een duidelijke rol gaan spelen, zullen die Joden, die aan hun Jood-zijn ook politieke uitdrukking willen geven, geen ander dan het Palestijnse staatsburgerschap hebben te aanvaarden, ook al leven ze ergens in een ander land, eventueel dus Nederland. Ze vallen daar dan onder het gewone geldende recht voor alle burgers van vreemde staten. Willen ze dat niet, dan zal het Nederlandse staatsburgerschap bona fide moeten worden geëerbiedigd en genoten.

Anders staat het met de religieus-culturele gemeenschap waarin de Joden leven. Ook daarin kunnen zij kiezen voor het niet-Joodse-leven, temidden waarvan ze leven, maar dan kiezen zij voor assimilatie met verlies van de specifiek Joodse traditie. Of de stroming in die richting sterker zal worden, is niet te voorzien, daar historisch tot nu toe is gebleken, dat assimilatie altijd betrekkelijk geringe omvang heeft gehouden. De Joodse religieus-culturele traditie is trouwens een zaak, die niet licht wordt prijsgegeven. Ze is oneindig veel belangrijker geweest al de eeuwen door dan de politieke bestaanswijze van het Joodse volk, waaraan vrijwel altijd de werkelijke zelfstandigheid heeft ontbroken, afgezien dan van de bloeitijd van het Israëlitisch koning-