Het Joodse vraagstuk

durende vraag en critiek. Hoe eerlijker en wezenlijker dit gebeurt des te beier voor iedereen.

Het blijft dus noodzakelijk, dat een zeer groot gedeelte van de Joodse bevolking bij andere volkeren blijft inwonen. Dit is trouwens geen reden tot somberheid. Beide partijen winnen er bij, mits de juiste vorm van samenleven gevonden wordt. En weet men die niet te vinden, dan helpt ook het concentreren van de joden in Palestina niet, want het probleem van internationaal samenleven is ook daar acuut. Onze wereld biedt geen gelegenheden meer om buiten de stroom der gebeurtenissen een eigen rustig bestaan te voeren naar voorvaderlijke trant, of ook naar eigen nieuwe voorkeur. Dit is de hardhandige les van het ogenblik. Op dat punt wordt geen vrijheid meer gelaten. De vrijheid, die aan ieder, collectief en individueel, verblijft, is die om in de juiste richting te denken en dan ook zijn practische gedragingen daarop in ie stellen, of om zich koppig tegen de gang der dingen te verzetten en zoveel mogelijk belemmeringen op te werpen. In het laatste geval levert men zijn erfgoed aan culturele waarden verminkt en ontzield aan het nageslacht over en verarmt op die manier de mensheid; in het eerste geval verrijkt men haar uit de schat van overgeleverde waarden die men mei zich voert door ze levend in zichzelf te herscheppen tol de dienst aan het tegenwoordig ogenblik. Practische maatregelen, die niet altijd weer uit dit gezichtspunt worden ondernomen, blijven onvruchtbaar en storend.

Hieruit volgt dat tussen de Joodse bevolking van een bepaald land en de eigen bevolking een veel intenser uitwisseling van gedachte moet plaats grijpen dan vroeger. De belangstelling in eikaars visie op het leven en zijn problemen moet tot vruchtbaar verkeer leiden, waarbij de halsstarrige angst om van eigen traditie af te wijken zou moeten overgaan in het vrijmoedige confronteren van de verschillende inzichten om vervolgens ieder uit eigen bronnen nieuwe vormen voort te brengen, die passen bij dit moment. Dat daarbij ook principiële critiek over en weer zal moeten worden verdragen en zelfs gezocht, spreekt vanzelf. Maar de