Het Joodse vraagstuk

aangevende machten in de wereld om aan de Joodse aspiraties niet al te veel voedsel te geven en liever de antisemitische woelingen te verdragen en zoveel mogelijk te verzachten en op te vangen, dan voor de toekomst een veel gevaarlijker Semitisch probleem te bevorderen.

Ook de religieuse kant van de zaak dringt zich naar voren. Jeruzalem is nu eenmaal historisch een religieus centrum van aanbidding voor de drie godsdiensten die in het nabije oosten zijn ontstaan: Jodendom, Christendom, Islam. Deze drie zijn ook het meest actief gebleken in hun missionaire geestdrift en hangen met fanatieke toewijding aan hun bedevaartplaats. Zullen de religieus besliste Joden, vooral die uit oost-Europa, dit bedrijf van Christelijke en Mohame-daanse verering kunnen respecteren? of zullen de liberale Joden hen in toom kunnen houden?

Ondanks al zulke bedenkingen blijft het Zionistisch project zijn grote waarde behouden. Het stelt echter zowel het Jodendom als de andere betrokken volkeren voor de ernstigste vragen van internationale samenleving. Hier is hoger beleid vereist dan eenzijdige belangenpolitiek. Dat is de harde waarheid, die ook weer uit dit probleem opkomt.

We worden gedwongen tot de erkenning, dat de Joden nergens in de wereld een voldoende eigen plaatsruimte hebben of krijgen zullen om allen samen te leven. Zulke ruimten zijn niet beschikbaar en het Joodse volk leeft niet als gesloten volk. Zijn enige plaats is tussen de andere volkeren, ongerekend het gedeelte dat in Palestina een bestaan kan vinden. Wanneer dit uitgangspunt eenmaal vaststaat is duidelijk, dat elke bestaande staat, waar Joden leven, zich niet onttrekken kan aan de eis om met hen samen te leven. Wie zijn Joden wegstuurt verzwaart het probleem elders en krijgt te gelegener tijd zijn moeite weer terug. De modus van samenleving met de Joden zal in de verschillende staten weer verschillen. En natuurlijk dient deze verhouding wederkerig te zijn: ook de Joden kunnen met een egocentrische houding alleen hun eigen graf graven en zullen door een universele visie een zuivere voorstelling moeten ontwikkelen van de mogelijkheden en onmogelijkheden voor

182