Het Joodse vraagstuk

in lichte verten wenkt, maar dat de brutale macht van de concrete verschijningen langzaam maar zeker in die richting drijft. De kleinere staten houden slechts een schijnbare zelfstandigheid; de mensheid gaat duidelijk bestaan uit grote blokken, die samen de hele aarde omvatten en geen onbezette gebieden meer overlaten. De beschikbare ruimte in de wereld is bekend. De te plaatsen mensheid eveneens. De onbekendheid heeft zich van de ruimte verplaatst naar de tijd en ook daar kan men niet meer van alles avonturen. Het gezamenlijk-in-de-wereld-zijn en het — zij het gebrekkig — overzien van de beschikbare mogelijkheden, deze beide bepalen de toestand van het ogenblik.

Ieder volk bestaat in dit bonte geheel met zijn eigen afkomst en geschiedenis en dient als zodanig genomen te worden voor wat het is. De eis, die men aan enig volk, welk ook, hiet kan stellen is, dat het niet zou zijn. De eis die men elkaar moet stellen is, dat ieder met de anderen rekent en dat men bereidheid toont tot universeel samenleven. Daartoe moet het egocentrische zorgen voor eigen huis worden losgelaten en verwisseld voor besef van het grotere belang dat allen samendrijft. Het beslissende probleem dat hier opduikt is dat van de universele aanpassing. Elke neurotische toestand is een teken van gebrekkige aanpassing; zo ook in het groot.

De scherpste vorm, waarin het Joodse vraagstuk op dit ogenblik voor de leiders der internationale politiek verschijnt, is de noodzaak om voor de millioenen Joden in Europa, die door de nationaal-socialistische politiek op drift zijn geraakt, een behoorlijk onderkomen te vinden. De aanklager in het grote proces tegen de Duitse oorlogsmisdadigers, dat in November 1945 te Neurenberg begon, heeft vastgesteld, dat van de 9.600.000 Joden, die in Europa onder de macht der nationaal-socialistische politiek zijn geweest, zestig procent moet geacht worden te zijn uitgeroeid. Waar zullen de overige 4 millioen wonen?

Wanneer men met geordende verhoudingen te doen had, zou dit aantal op zichzelf geen onoverkomelijke moeilijkheid betekenen. De verschillende landen, waar ze tot nu toe

172