Het Joodse vraagstuk

staan, of ook slechts wil benaderen. Hoe somberder de toestanden in de wereld zijn, des te grimmiger houdt de Joodse mens vast aan de noodzaak om voor het uiteinde te blijven leven en daarmee de kroon op zijn bijzondere bestemming te erlangen. In diepste wezen is dus het Joodse probleem het messiaanse probleem.

Door de Christelijke theologie kan het dus niet anders worden opgevat dan Christocentrisch. Het Joodse messianisme gaat aan de figuur van Jezus Christus voorbij, omdat de zin van zijn verschijning het Jodendom niet pakt en niet overtuigt. Tot het wezen van den Christus hoort ook dat hij kan gelochend worden. De evidentie is niet volstrekt en noodzakelijk. In de evangelische geschiedenis ging het veelal onopzichtig en versluierd toe. Men kon heel goed voorbijzien aan wat daar gebeurde of het op een andere manier opvatten. In het verband, dat ons hier bezighoudt, is het van betekenis, dat het juist de nationale momenten waren, die in deze afwijzing een rol speelden. Inderdaad nam het Joodse messianisme in Jezus Christus een wending, die het Joods-nationale doorbrak en tot vrij universalisme doorstootte. Ten opzichte van de nationale gevoelens kon dit alleen door „dood en opstanding” heen worden aanvaard, met prijsgave van de nationale omtuining, die de trots van het Jodendom was. Paulus is de Joodse figuur geweest, aan wie deze evangelische weg het scherpst kan worden afgelezen, doordat hij de hier liggende problemen zo hevig persoonlijk heeft doorleefd en omdat hij in zijn geschriften en levenswerk zo duidelijk voor ons staat. De scheidsmuur tus-ten Jood en niet-Jood is naar zijn visie gevallen en wel voornamelijk doordat de Joden de Christus niet hebben erkend toen hij kwam. Daarmee staan alle volkeren in dezelfde vervreemding van de goddelijke waarheid, „zij hebben allen gezondigd en derven de heerlijkheid Gods, en worden om niet gerechtvaardigd”. Op één lijn in hun „zonde” en tevens door Christus op één lijn in de grondeloze „genade” van de „nieuwe mens Gods”.

Met dit nieuwe messianisme, dat het Joods-nationale moment achter zich liet, en dat het nationale principe als reli-