Het Joodse vraagstuk

hebben bepaald, dat was omdat de Christelijke confessie haar totalitair karakter over alle levensgebieden uitstrekte en dus ook de Joodse confessie als totaliteit veel scherper deed uitkomen. De internationale Christelijke kerk stond hier tegenover de nationale Joodse kerkgemeenschap. Wanneer we dus het Jodendom willen verstaan dienen we een diepere beschouwingswijze toe te passen dan die bij de strijd om religieuse overtuigingen naar moderne opvatting blijft staan. Niet alleen dat sympathie en antipathie door diepere factoren worden bepaald, maar ook theologisch begrip voor deze merkwaardige verschijning op het wereldtoneel moet dieper graven dan de theologie gewoon is te doen, en meer in zijn onderzoek betrekken. Want evenmin als hier een eenvoudige religieuse tegenstelling aan de orde is, is hier een eenvoudige nationale tegenstelling voelbaar. Beide momenten doordringen elkaar en maken de zaak gecompliceerd. Achter deze „natie” duikt een ander begrip op, het „ras”, dat inderdaad in het Joodse volk leeft en met name in Europa, waar het Semitische ras als uitheems gevoeld wordt, meewerkt om dat gevoel van bevreemding tevoorschijn te roepen, dat over het geheel genomen niet-Joden bevangt bij ontmoeting met Joden. Het is echter wel duidelijk, dat hier niet een puur biologische reactie in het spel is, die dan immers tegenover vertegenwoordigers van allerlei vreemde rassen, en zeker ook van het Semitische ras, zou moeten blijken. Het zijn specifiek de Joden, tegen wie zich die gevoeligheid richt.

Ter nadere verklaring dient men dan de sociologische opvatting er in te betrekken, die er op wijst, dat de Joden in Europa sinds jaar en dag een zo bijzondere sociale positie hebben ingenomen, dat men hen doorgaans als een vreemde sociale groep heeft gevoeld, die krachtens oeroud verleden en ook krachtens sociale oefening een uitzonderlijke plaats onder de verschillende volkeren, waartussen zij leefden, bleven innemen. Hun „ongelijktijdigheid” in cultureel opzicht hield hen onderscheiden en superieur, met als gevolg zeer kwetsbaar in tijden van spanning en conflict.

Deze beschouwingswijzen hebben belangrijke delen waar-