Het Joodse vraagstuk

instantie universele betekenis te hebben. Dat maakt alle vragen wakker, ook onder het meest algemene gezichtspunt; alles moet vergeleken en in onderling verband beschouwd. Dit stelt aan de theologie bijzondere eisen.

In de theologische beschouwing, die aan het Jodendom recht doet, zitten vrijwel alle factoren van het leven verwerkt. Een puur abstracte behandeling als van een idee kan hier de zaak zelf niet raken. Ook al zou men het Jodendom willen beschouwen als een religie, die tussen de andere confessies van onze tijd een plaats inneemt, dan zou men niet voldoende tot de zaak komen. Deze gedachte ligt enigszins voor de hand, omdat het Jodendom als kerkgenootschap staat ingeschreven en vooral in Nederland zich in hoofdzaak door religieuse tradities onderscheidt, maar overigens aan het leven van de gemeenschap normaal deelneemt. Naast de verschillende Christelijke feestdagen staan in onze kalenders de Israëlitische feestdagen vermeld. Bij de volkstellingen kan men zich als Joods doen kennen door te verklaren, dat men de Israëlitische godsdienst belijdt. Het principe, waarnaar in ons land de Joden geteld werden, was ook dat van inschrijving in de registers van een Israëlitisch kerkgenootschap.

Deze indeling in de rij der confessies is ten opzichte van het Jodendom echter maar ten dele juist. Ze miskent het nationale element in de formatie van het Jodendom, ook het moderne. Ondanks het feit, dat men uit niet-Joodse kringen kan toetreden tot de Israëlitische kerkgemeenschap, is er toch een zeker verband tussen afkomst en religie. Voor ons modern bewustzijn is dat een vreemde zaak; wij kennen een dergelijke nauwe band tussen natie cn confessie eigenlijk niet meer. De verschillende nationale kerken zijn toch door historie en in grotere groeperingen met kerken in andere landen verbonden en hebben zelden of nooit aanvechtingen om hun nationale bestaan in hun confessie op te nemen. Het antisemitisme is ook geen gewone tegenzin in een bepaalde religieuse beschouwing of leefwijze, maar reageert op nog heel andere momenten. In de middeleeuwen moge de religieuse antithese de positie van het Jodendom geheel en al

155