Het Joodse vraagstuk

moment dringt geen vragen door. En daarmee heeft het Joodse volk zich eigenlijk tot theologisch probleem verklaard en buiten de algemeen philosophische vraagstelling gehouden.

Dit gezichtspunt is in principe door de Christelijke kerk overgenomen. Vandaar dat het Joodse vraagstuk binnen de Christelijke gedachtenwereld vrijwel nooit philosophisch, maar dadelijk theologisch karakter aanneemt. Men heeft de grootste moeite om het Joodse volk ook maar enige tijd lang als verschijning tussen andere volkeren te zien en de vergelijking op alle punten rustig zover door te voeren als maar mogelijk blijkt. Het staat van het begin af apart en daardoor min of meer ongenaakbaar voor redelijke analyse. De Christelijke kerk verdedigt daarin tegelijk haar eigen onaantastbaarheid voor redelijke verklaringspogingen. Alle „intelligere” beweegt zich binnen het „credere”, waarvan in principe geen rekenschap kan worden gegeven.

Juist deze theologische zelfbeschouwing maakt, dat de buitenwereld het Jodendom als een probleem voelt, dat moeilijk is te benaderen. Voor zover het Christendom juist om verschil van „credo” van het Jodendom afwijkt, staat ook het Christendom tegenover de Joden als tegenover een ongenaakbaar gegeven. Elke theologische zelfbeschouwing sluit zich af voor begrip van buiten, ook wanneer dat „buiten” relatief dichtbij ligt.

Toch kan een meer algemene theologische vraagstelling niet uitblijven. Het gaat hier om een concrete historische verschijning, die sociaal-politiek optreedt en in het algemene culturele leven meedoet. Wie kaatst moet de bal verwachten. We hebben geen afgelegen besloten secte voor ons, die zich in de eenzame stilte wijdt aan zelfvolmaking en heiliging, maar een wereldveroverende schare van uitgelezen bezielden, die zich door niets laten stuiten, ook al vertoont de realiteit van elke dag van die innerlijke drift slechts de woelige rusteloze buitenkant. Bovendien pretendeert de Joodse bestaanswijze niet alleen bedoeld te zijn voor een afzonderlijk groepje mensen, maar de algemeen menselijke bestemming in zich te dragen en dus in laatste