Het Joodse vraagstuk

een zeer eigen opvatting van hemel en aarde hebben en goddelijke en menselijke dingen anders beleven.

Wanneer zich dan, gelijk dat bij de Joden het geval is, een zelfgevoel doet gelden van uitzonderlijke intensiteit en de innerlijke distantie niet zonder nauwverholen superioriteitsbesef wordt gehandhaafd, dan liggen er stoffen gereed, die verbittering, wrok en haat kunnen kweken.

En in de wereld van Christelijke traditie verscherpt zich deze hele situatie door de twist over de kern der openbaring, een broedertwist naar de geest, een innerlijke splijting van het geestelijk lichaam.

Op een niet geheel zuivere manier heeft het moderne antisemitisme daarbij aangesloten, want het leeft niet meer uit Christelijke traditie. Alleen het moment van vreemdheid werkt door, van ressentiment tegen een inwonend vreemd element, nu echter verhevigd door de hartstochtelijke levensbeaming, die aan Jood en niet-Jood eigen is en de Jood stempelt tot de concurrent, de vijand bij uitnemendheid, de ander, die het ik verijdelt waar hij kan.

Wordt het op deze manier enigszins begrijpelijk, hoe de Jood tot zijn functie van donkere tegenpartij in het collectieve symbolisme komen kon, het is duidelijk, dat dit symbolisme tegelijk de zuivere visie op de werkelijke Jood vertroebelt. Hier ligt nog een overrijk materiaal voor onderzoek en observatie, dat aan de kennis van de gevarieerde menselijke werkelijkheid kostbare inzichten kan toevoegen.

152