Het Joodse vraagstuk

lende beroepen ons te zeggen heeft; de beschikbare gegevens zitten vol lacunes. Waarschijnlijk hangt de ontwikkeling der vermogens sterker dan die van de drijfveren of het temperament samen met de kansen, die historisch geboden zijn, en zullen we alleen met zekerheid kunnen vaststellen, dat het Joodse volk door zijn grote spreiding en door de zeer ongewisse kansen iets incidenteels heeft gehouden in de ontwikkeling van zijn gaven, maar dat het latente reserves heeft, die telkens worden ingezet waar de gelegenheid en de noodzaak zich voordoet. Dat Joden geen goede boeren zouden zijn kan men niet volhouden; wel dat ze als boeren moderne boeren zullen zijn, zie Palestina! En wat ook mag worden gesteld is. dat de structuur van het Joodse wezen met zich brengt, dat geen capaciteit wordt verwaarloosd.

Aan het eind van deze vluchtige karakterschets keren we nog eenmaal terug tot de vraag, hoe het gekomen is dat juist de Joden een duistere symboolfunctie zijn gaan vervullen. Ze zijn gevoeld als een mensengroep, die haar wortels in andere grond had. dan waaruit men leefde. Dat was zowel biologisch-natuurlijk het geval als ook geestelijk-religieus. Maar deze vreemdelingen namen deel aan het gezamenlijke leven, niet als tijdelijke gasten, maar als vast bestanddeel van de samenleving. Men kon ze dus innerlijk niet van zich afzetten, evenmin als men dat kan met een permanente gast in zijn huis. De natuurlijke vrijmoedigheid van de Jood werd door deze existentiële aanspraak op een plaats nog versterkt. Hij was er. bij nestelde zich zo goed hij kon. Des te meer voelden de anderen dat hun eigen levcnsorganisatic werd doorkruist door een andere, liet is in elk besloten milieu moeilijk om te verkeren met mensen, die van uit een ander centrum leven, wier metaphysisch orienteringspunt in het leven een ander is. Hoe meer de wereld „mijn” wereld is, des te meer irriteert mij de mens. die haar uit mijn voegen rukt en zich op zijn manier toeeigent.

Deze „vreemdheid” nu gaat bij de Joden zeer ver, omdat ze

151