Het Joodse vraagstuk

doel. Een rusteloze geestelijke werkzaamheid was daarmee ingezet, die op elk peil en in elk milieu doorging en die gebruik maakte van in de schepping zelf gelegen mogelijkheden.

Dat de Joodse geest tegenover elke culturele grootheid weer critisch stond en nooit volledig met enig resultaat genoegen nam, bracht natuurlijk onrust, maar tevens vooruitgang. Vandaar dat cultuurcritiek ook steeds met voorliefde door Joden wordt geoefend en dat hun betekenis juist mee in deze critische functie gelegen is. Maar nooit wordt hun oordeel negatief zonder meer, want ze hebben een transcendent houvast.

Het verwerken van deze eigen grondbeginselen vergt van de intelligentie een bijzondere prestatie. Het vermogen om de transcendente factor in zijn denken op te nemen heeft de Joodse geest door alle tijden heen geoefend en tot in de jongste tijd bewezen. Daartoe is bijzondere spanning van geest vereist, die het bereikte telkens weer kan opheffen om tot nieuwe onderzoekingen over te gaan, en ook daarvan het relatieve als het wmre van te voren in de rekening opneemt. Het transcenderen van ieder bereikt niveau van denken is bij de Joden een vertrouwde zaak.

Uit de oefening door lange traditie is de Joodse intelligentie geschoold tot wat ze nu is. Joden hebben een vlugge opvatting, een snel direct begrip voor de mogelijkheden in een bepaalde situatie gelegen, lichte vaardigheid in het hanteren van de nodige begrippen, zin voor essentiële punten die van belang kunnen zijn, mogelijkheid van wisseling van standpunt. Het heeft weinig zin in allerlei nuances te gaan uitmeten hoever de begaafdheid van Joden in het algemeen strekt op de verschillende gebieden van de moderne cultuur. Behalve het willekeurige in zulk een vastleggen van toch altijd incidentele resultaten, is het voorbarige hier een bezwaar, want de invloeden van het toevallige milieu hebben op de ontplooiing der vermogens onberekenbaar diep ingewerkt. Men zou een uitgebreid materiaal moeten bezitten om te onderzoeken wat het Joodse taalgebruik ons leert over de woordkunst of wat de spreiding over de verschil-