Het Joodse vraagstuk

maar die er boven wil blijven staan en de dingen, die bij ondergaat, toch weer onderwerpt aan zijn hogere bestemming. Hij wordt gedreven om zich vrij te maken van hetgeen hij beleeft en het critisch ie schiften en dat wat zich verhogen laat met des te intenser vreugde te genieten, maar het andere van zich af te zetten.

De emotionaliteit, die in het Joodse karakter ligt, is die van de persoonlijksheidskern, die geen enkele faculteit afzweert, maar door creatieve beheersing het levensniveau verhoogt. Dit innerlijke proces brengt de spanningen mee, die in elke terughouding op positieve gronden gelegen is. Een negatieve houding tegenover de wereld en haar verschijnselen komt nooit tot zulke open waakzaamheid, die het contact voortdurend onderhoudt maar als meester van de situatie. Want deze bestemming is het, die aan het Joodse volk is ingeplant; het is ook de grond van zijn prikkelbaarheid. Want zolang de mens niet in volmaaktheid op nieuwe kinderlijke wijze de schepping geniet, zolang blijft hij hangen in een spanning tussen het „gij moogt” en „gij moet”, welke beide bepalingen in het „gij zult" zijn vervat.

De Joodse ziel zou men zelfs kunnen omschrijven als de spanning tussen die twee bepalingen. De wereld is goddelijk royaal gegeven, maar ter wille van de zuiverheid staat er een waarschuwing bij het gebruik. En de grond van die waarschuwing blijft voor de Joodse mens transcendent. Vandaar dat de tegenslagen, die hij in de buitenwereld ondervindt, en het leed, dal hij te dragen krijgt, hem opmerkzaam maken op die hogere instantie, die zich daarin aandient; hij vraagt verder dan het ogenblikkelijk ongeluk. Het lot. dat hij draagt, hoe verbijsterend ook, bergt op een of andere wijze belofte in zich, tocneiging. verkiezing, en daarop te blijven letten houdt zijn ziel in een vreemde spanning, die als nervositeit in het beleven van elke dag voelbaar wordt. De dingen, waarnaar ik hier tast, liggen aan de rand van de psychologie en raken aan de theologie. Maar ik geloof dat die beide gebieden elkaar onophoudelijk raken, zonder dan echter in elkaar op te gaan. Door die nerveuse waakzaamheid zijn de Joden er in geslaagd om al de eeuwen door en

141