Het Joodse vraagstuk

Daarbij is het opmerkelijke, dat die geschiedenis zowel van buiten als van binnen diep is ingeschreven in dit volk. Het lijdt veel en heeft onnoemelijk veel geleden, zowel aan zijn omgeving als aan zijn God. Welk een uiterst gevoelige huid! en welk een gevoelige ziel!

Het algemene voorkomen van een Jood verraadt een ner-veuse constitutie. De erfenis van eeuwenlange gejaagdheid en geplaagdheid schuilt daarin. Elk ogenblik kon er een slag vallen, van elke kant dreigde onraad. En daartegenin die zeldzame elasticiteit van energie, dat onuitroeibare belust zijn op het leven en juist op eigen leven, in de vrijheid van de levensdrang en van de scheppingsvreugde. Het is niet uitsluitend de passieve geschiedenis, het ondergane leed, dat het Joodse karakter die trek van veelbeproefdheid verleent, maar niet minder de actieve geschiedenis, het eigen élan, de spontane aanspraak, de woelige onderneming, de onrust in niet-gebruiken van kansen. En daardoorheen de drift naar verhoging van het levenspeil, ook uiterlijk, maar vooral innerlijk, geen gevoel laten versterven en elke gedachte of impuls gelegenheid geven. Hoe weinig strak en doods is dit Joodse wezen, zelfs in vermoeide en afgeleefde mensen! Hoe levend is alles, hoe paraat om te voorschijn te treden en volwakker beleefd te worden! hoe licht bespeelbaar is dit psychisch klavier, onmiddellijk aangesproken door de minste aanraking! Oud en rijk van beleving, met een melancholieke ondertoon, die de ervaring van de eeuwen meedraagt.

Wanneer we aan het begrip oud zouden verbinden de gedachte aan verwelking, dan zouden we ten opzichte van de Joden een ernstige vergissing begaan. Wel hebben ze voor hun deel de tol moeten betalen aan de moderne grote stad in de vorm van een teruggang der geboorten, zodat de gezeten Joodse bevolking in Nederland bijvoorbeeld een omgekeerde bevolkingspyramide vertoont met relatief zwak bezette jeugd tegenover een talrijke ouderdom, en wel bestaat er een bepaalde Joodse decadentie met de verschijnselen van geestelijke verkalking en onvermogen tot verdere aanpassing; maar ten eerste hebben de Joodse bevolkings-