Het Joodse vraagstuk

ook de controverse tot uiting tussen de beide idealen, die van oudsher liet bestaan van het Joodse volk hadden begeleid, en die tegenover elkaar staan als centrifugale en centripetale idee. De eerste idee is die van de wereldroeping, die in een universele existentie als geestelijke natie wordt gerealiseerd, overal in de wereld inwonend, cosmopolilisch, op het oneindige doel van een nieuwe mensheid gericht, waartoe het Jodendom de uitverkoren voorbereider en kiem dient te zijn. Daarin vindt het zijn bestemming en de vervulling van de oude beloften. Uiteindelijk het nieuwe menszijn als de bekroning van het Joodse mcns-zijn.

Degenen, die deze idee in zich omdroegen, hadden uit de eeuwenlange diaspora de weg naar binnen Ieren gaan en zich als natie verheven boven de belangen van een territoriaal afgegrensd en staatkundig georganiseerd volksleven. De profetische geest was in hen levend gebleven. Juist de nieuwe emancipatie van dit laatste tijdperk had gelegenheid gegeven om aan de alom opbloeiende gedachten van een universele menselijke samenleving door de specifiek Joodse traditie en beginselen richting en fundament te geven. Een ongehoord missie-bewustzijn doorgloeide de Joodse kringen, die de vergeestelijking van het oerbegin af hadden beoefend als de hoogste zin van hun nationale roeping en verkiezing. Deze Joodse vergeestelijking nam nooit de vormen aan, die uit de Christelijke tradities bekend zijn en die neerkwam op een half of geheel verlochenen van de aarde en een heen-wending naar generzijdse onstoffelijke existentie. Het bleef aan de aarde trouw met de koppigheid die het door en door dezerzijds gerichte Joodse wezen bindt aan de wereld van hier. Maar het bleek dan ook spankracht te bezitten van ecu wijdte, zoals geen enkele andere natie als zodanig, als natie, had vertoond. De idee der humaniteit sloeg in Joodse kringen bijzonder diep aan. Het opdiepen van de eigenlijk Joodse wezenstrekken uit geschiedenis en cultuuruitingen, die het Joodse leven had voortgebracht, was een van de allerbelangrijkste en boeiendste werkzaamheden juist van de laatste decenniën. De eorypheeën van deze arbeid waren op de

127