Het Joodse vraagstuk

moderne wereldcultuur gericht, ze hielden contact met het buiten-Joodse leven en hun resultaten droegen het stempel van een zelfbewuste trots en van nauwverholen superioriteitsgevoel. Yan het Jodendom kon de moderne mensheid nog iets leren! De vergelijkende godsdienststudie heeft tal van uiterst merkwaardige vondsten gedaan, die de wortels van de Joodse visie en haar uitingen in een nieuw licht hebben gesteld. Minder dan ooit was het Jodendom afgedaan. Daartegenover stond de tweede idee, de centripetale, die zulk een universele tendens in het Jodendom eigenlijk al als een infiltratie van uitheemse gedachten en dus als een verkapte assimilatie beschouwde. Hier overheerst het nationale principe als zodanig, het Joods-nationale, dat in deze compacte afgesloten vorm in zekere zin het oertype is van alle nationalismen. De ghetto-periode heeft als een sluis gewerkt voor de oude nationale sentimenten en alleen doorgelaten wat zich duidelijk en grimmig afgrensde tegen al het vreemde van buiten. Voor deze visie is de aandacht geconcentreerd op het eigen bestaan als Joodse natie; de mensheid daarbuiten speelt een secundaire rol. Missionaire werkzaamheid is hier min of meer misplaatst; wie vanuit een ander volk wil toetreden kan dat doen en wordt dan door het Jodendom geassimileerd. Een brug naar buiten vormt hij verder niet. Deze zelfde idee leeft in de kringen van de minder religieus getinte Zionisten als een nationalisme, dat inderdaad bedenkelijk veel lijkt op het nationalisme van welke andere volksaard ook. Het is dan de geseculariseerde editie van de vroegere religieuse conceptie en even fanatiek en geborneerd. De verklaring kan enigzins liggen in de noodzaak om voor de dakloze Joodse massa’s in mid-den-Europa eindelijk een veilig eigen tehuis te creëren, zodat uit een practische noodsituatie de collectief egocentrische gevoelens zijn geactiveerd, zij het dan ook zonder de vroegere religieuse geest. Waar de ring van nationalismen ons langzamerhand aan alle kanten insluit is het geen zegen dat de Joden er nog een schakel bij gaan vormen. Zowel religieus gezien als seculier verzwaart het Joodse nationalisme

128