Het Joodse vraagstuk

het Joodse volk de eeuwen door was bewaard. De visie, die hierachter lag, was die van een volk. dat zich niet heeft verloren, maar dat snakt naar een hervinden van zichzelf.

Het grote verlangen om bevrijd te worden van de spookachtigheid, waartoe het was veroordeeld door eeuwig gast te moeten zijn, in het groot te leven als emigrant, uit zijn koffer, geduld maar niet gevestigd, afhankelijk van het tijdelijk en betrekkelijk willekeurig goeddunken van anderen en vroeg of laat bestemd om weer de staf op te nemen en verder te zoeken naar een even onzeker tijdelijk tehuis. En dat terwijl men getoond had vermogens te bezitten om zijn eigenheid ie bewaren onder omstandigheden, die voor verreweg de meeste andere volkeren fataal zouden zijn geweest. Welk een eeuwenoude spanningen schenen hier tot ontspanning te kunnen komen! De nerveuse kramp, die in het ghettolevcn altijd te bespeuren was, omdat de angst er als een onzichtbare muur omheen stond, scheen te kunnen wijken! Het is begrijpelijk, dat, toen eenmaal de mogelijkheid tot eigen nationaal bestaan was opgeroepen, de verwachting langzaam maar onweerstaanbaar groeide.

Dat het geen rationele oplossing was van een emigratiepro-bleem, dat ook louter rationeel gesteld was, blijkt uit de reactie van de massa’s der oost-Joden, die met overweldigende meerderheid elk ander territorium afwezen en alleen Palestina wilden, hoewel ze juist in die jaren in de zwaarste druk van vervolging leefden. Het was geen ogenblikkelijke verlichting van ellende die men zocht, maar vervulling van mogelijkheden die waren blijven leven, dank zij onnoemelijke zorg en volharding, als een latente vruchtbaarheid, uit oorspronkelijke bestemming. Zodra een oorspronkelijke bestemming in iemand wakker wordt of, na wakker geweest te zijn, herleeft is er een energiebron aangeboord, die door geen kunstmiddelen te stelpen is. Hetzelfde geldt van een collectivum. Het volle pathos, waarmee de Joodse existentie altijd en overal geladen is, werd vaardig over de naar eigenheid snakkende, innerlijk en uiterlijk dicht samengepakte Joodse groepen. Ruimte! maar niet zomaar ruimte — de oude zieleruimte, de geestelijke bestaansvrijheid uit his-

125