Het Joodse vraagstuk

heilige gemeenschap, waarbij boek en volk onafscheidelijk zijn. Maar verder leeft de belangstelling in de Talmud op, die bundel geschriften, die zolang als de verzameling van duisterheden en bedenkelijkheden had gegolden. De Joodse renaissance bewoog zich enerzijds in de richting van hernieuwing van de Joodse orthodoxie, anderzijds in die van toepassing der Joodse levensvisie op de moderne levensproblemen. Dit laatste met duidelijk apologetische en apostolische tendens: het Jodendom had vraagstellingen en oplossingen in petto, die bevrijdend en bevruchtend konden werken op de zichzelf verstrikkende moderne geest. Uit deze hoek stamt het woord van Dr Baeck, de opperrabbijn van Berlijn, dat het Jodendom zekerder is van zichzelf dan een eeuw geleden. Uit deze hoek stamt ook het zelfvertrouwen, waarmee Joden op allerlei gebied hun Joodse gedachten, inzichten en maximen inschakelen in het denken en handelen van de moderne wereld. Daaraan heeft waarschijnlijk zelfs de massale vernietiging door het nationaal-socialisme geen afbreuk gedaan. De overlevenden zullen met niet minder, maar eerder met meer zelfvertrouwen voor Joodse zaken, materiële en geestelijke, opkomen als vóór de oorlog. Onder die apocalyptische vlagen hebben ze zich gebogen, maar ze zijn niet gebroken.

Naast de open infiltratie van Joodse en niet-Joodse wereld in deze emancipatie-periode is er een ander belangrijk verschijnsel in de Joodse geschiedenis: het Zionisme. Een ontroerende conceptie!

In zijn oorsprong is het Zionisme nauw verbonden met de nood der midden-Europese Joden in de chronische bedreiging van de zijde der omringende wereld, de noodzaak om een uitweg te vinden, een plek waar ze in rust zouden kunnen leven op eigen initiatief en voor eigen verantwoording. Herzl, de enthousiaste propagator, is een figuur, die in zijn persoonlijke levensgeschiedenis een illustratie is van de beweegreden tot deze nieuwe actie.

Eindelijk een eigen levensvorm, een gelegenheid om naar eigen diepste wezen cultuurvormen voort te brengen, die recht zouden doen aan het principe van existentie, dat in

124