Het Joodse vraagstuk

Ze hielden voeling met elkaar en zochten elkaar op, ook nu er geen dwingende bepalingen meer waren, die ze bijeen-dreven. Het enthousiasme cn de geestesspanning in het gedenken en onderhouden van de traditionele levensorde, de biologische en psychische famiüezin, onderhielden het contact. En een nieuwe vorm van opvoeding en inleiding in de eigen levensvorm werd ontwikkeld, juist er op berekend om in een vreemde omgeving zichzelf als volk niet kwijt te raken.

Want de uiterlijke gelegenheden om aan het leven deel te nemen mochten dan verruimd zijn, de aansluiting aan de moderne cultuur als geestesmacht, als levensopvatting, was een geheel eigen probleem. Voor zover de technische vooruitgang alleen in het geding was, en de practische beheersing en verfijning van allerlei methoden kon worden geoefend, was er geen bezwaar. Maar de geest van de tijd, de wezenlijke grondbeginselen van het westers-Europese leven, ontmoetten bij het gros der Joden een zeer sterke terughouding. Hun aloude verwachtingen, zo zorgvuldig bewaard en gekoesterd door al de eeuwen heen, liepen toch niet uit op die samenleving, die ze in Europa en Amerika vonden! Het oude uitzien naar het goddelijk wonder, dat het leven volmaakt zou transfigureren, werd niet bevredigd door wat ze zagen. De belofte, die hun van overlang was toevertrouwd, bleef hun kostbaar erfgoed; en de stipte rituele en ethische voorschriften, die bedoeld waren om dat erfgoed onverzwakt te bewaren door alle tijden heen, mochten dus ook niet verslappen.

Natuurlijk waren er de problemen van meerdere of mindere aanpassing aan de culturele ontwikkeling, van verschil tussen de meer liberale en de streng orthodoxe richting. Terwijl de laatste zich toelegde op een zo getrouw mogelijk aanhouden van de traditionele levensvormen, zonder zich al te ver te verdiepen in de innerlijke ontwikkeling van de mensheid om hen heen, hebben de liberale Joden het geestesleven van hun tijd als een eigen geschiedenis meebeleefd en er uit eigen overgeleverde waarden aan bijgedragen. Volledige assimilatie, dat is dus het opgeven van de eigen

122