Het Joodse vraagstuk

opzicht inderdaad ouder dan de opkomende Germaanse volkeren. Door neiging en door dwang der omstandigheden kwamen ze hoe langer hoe meer terecht in de modernere beroepen, met name de geldhandel, waarop een kerkelijk odium rustte, en waarmee het publiek meestal een noodzakelijke maar verwenste relatie onderhield.

Deze nijd tegen grotere economische vaardigheid en bewegelijkheid en het potentieel steeds aanwezige geloofsfanatisme van de symbolisch-realistisch voelende middeleeuwse mens leidden op ogenblikken tot de meest gruwelijke uitbarstingen van antisemitisme. Vooral sedert de twaalfde eeuw werd de volksstemming uiterst prikkelbaar, de tijd waarin de kruistochten het irrationele enthousiasme der massa wekten. Er behoefde nauwelijks een duidelijke aanleiding te zijn; beschuldigingen van rituele moord, hostie-schcnnis, bronnenvergiftiging in tijden van pest, vonden altijd open oren. In Duitsland en Spanje, de landen met de talrijkste Joodse bevolking, leidde dit in de veertiende en vijftiende eeuw tot de heftigste vervolgingen en tot de rand van vernietiging. Uit Duitsland weken de Joden uit naar het oosten, naar Polen (..Askenasim"). uit Spanje naar Turkije en Italië („Sephardim”) of voor zover ze Portugees waren vooral naar .Noordwest-Europa.

Het is een van de merkwaardigste verschijnselen van die middeleeuwse periode, dat de kruistochten en de antisemitische uitbarstingen in elkaar grepen.

Wat is de diepere drijfveer geweest tot de kruistochten? Zoals in hei begin der negentiende eeuw in Europa een zeker enthousiasme bestond voor de vrijheidsoorlog der Grieken tegen de Turken, door welk enthousiasme Byron naar Griekenland werd gedreven, waar hij in de strijd voor Griekenland sneuvelde, en door welk enthousiasme eveneens Höl-derlin gedreven werd in zijn Hyperion het beeld te tekenen van de held, die voor de hoogste idee strijdend de Grieken te hulp snelt, zo hebben de middeleeuwen vuur gevat voor de bevrijding van Palestina van de Mohammedanen. Griekenland was het symbool van de schoonheid, de harmonische mensheid, het bevleugelde genie: Palestina was het symbool

101