Plattelandjes

'Men kan iets vurig aanhangen en toch jegens tegenstanders verdraagzaam blijven.' Illusie! Die het zegt, weet niet wat 'vurig aanhangen' is, hij heeft noch de 'moral passion', noch de 'intellectual passion' gekend.

'Maar is ook niet hij verdraagzaam, die door denken tot het inzicht kwam hoe zeer alle menselijk drijven ijdel en elke menselijke overtuiging eenzijdig is?

Ook deze is verdraagzaam, en zijn verdraagzaamheid heette veelzijdigheid, maar leidt, ten opzichte van de eenzijdige overtuiging en het eenzijdige drijven tot niets anders dan onverschilligheid. Tenzij die eenzijdigheid hem prikkele en dan is hij, wat Lessing van zichzelf getuigde: onverdraagzaam jegens de onverdraagzamen!'

'Voor de vurig-overtuigde is de verdraagzaamheid plichtsverzuim.'

'Die zendeling deed niets dan zijn plicht.'

'Juist! Juist!'

'Halt even, gelovig ijveraar! Ook tegenover u is de onverdraagzaamheid van anderen plicht. Wat durft ge dan spreken van het "besmeuren" (het stond er) uwer kerkdeuren met antimilitaristische pamfletten?'

Zo vlogen de replieken over en weer, maar de dames hadden zich gaandeweg afgekeerd naar een spannender probleem.

Een nieuwe bezoekster was de tijding komen brengen: Emmy X. is weer bij man en kinderen teruggekomen... en wat een verschil met Lizzy IJ., die verleden jaar haar aanbidder volgde naar het buitenland, haar gezin achterlatend...

'Gelukkige Emmy, dat in haar niet zó hoog het vuur van de hartstocht brandde of er bleek nog blussen aan.'

'Wat zegt u daar, mijnheer? Ze waren dol op elkaar!'

'Niet zó erg toch, of ze hebben het kunnen overwinnen.'

'Wèl zo erg, mijnheer, wèl zo erg, zo erg als het maar kan.'

Is het niet vermakelijk? Hun hartstocht was onbedwingbaar, maar ze hebben hem nochtans kunnen bedwingen.

!88