Plattelandjes

acht jaar terug. Het klinkt weer net als toen mij in de oren. Het klinkt elke september net als toen... De angsten, de verbijsteringen, de benauwenissen van de pasbegonnen oorlog klinken elk najaar opnieuw erin. O, zulk lieflijk jong herfstweer was het toen. En wellicht daarom, want we waren toen - helaas of gelukkig - nog niet afgestompt... en het woog... woog... het zweefde als zwartgallig roet in de schoonheid van de avonden... Zó is de wereld eens geweest na de uitbarsting van Krakatau, in 1883, waar mijn Javaanse bedienden in Indië hun leeftijd naar rekenden, omdat het al het voorafgaande had uitgewist, zo is toen maandenlang de dampkring gebleven van rouw-as vervuld, waardoor de zon gloorde met een doods en treurig rood - zó was ook die septembermaand van 1914, die zo heerlijk kon zijn geweest.

Met de kinders mee ben ik dat jaar de vierde september naar school gegaan, krachtens mijn Akte van Bekwaamheid betrad ik als 'gezaghebbende' na zoveel jaren nog weer een schoollokaal, want de jonge onderwijzérs waren gemobiliseerd - is het niet curieus, dat het volk nog altijd die ganse oorlogsperiode de 'mobilisatie' noemt? Het enige van alles dat henzelf, dat onszelf betrof! — en elk voelde in zich het élan om iets te doen. Hoe lang is het geleden, hoe was toen alles paars en blauw en beslagen purper en bruinig goud, en warm en geurig en stil en zoet, koren en boekweit lagen al tegen de grond, als nu, en de aardappelen wassend binnen in de aarde en overal het blauwgroene knollenloof... en de roetwalm... het waas van rouw-as dat de zon verduisterde, dat de vrolijke belleklank van onze 'Ling-ling' met droefenis omfloerste... in de avonden leek het begrafenismuziek, in de avonden als we luisterden of niet door de grote luchten iets van het schrikkelijke tot onze stilte gevaren kwam.

Het was een derde-klasje van peuters in blauwe buisjes, van hummels in spikkeljurkjes... nu dragen die knapen lange broeken, ze hebben de baard in de keel en 't kleine meisje met haar gretige, weetgierige ogen, die het mysterie voelde in de elementaire regels van de

107.