Prometheus

we licht dat ze ook, als natuurkrachten, geen maat kennen en zichzelf niet breidelen kunnen.

In overeenstemming daarmee zijn er twee soorten van menschen: Eenheidzoekers en Eenheidschuwers, twee door-en-door verschillende organismen, elkanders vijanden, bestemd elkanders streven te ondervangen en gedeeltelijk ongedaan te maken, waarbij we nauwelijks behoeven te vermelden dat in de werkelijkheid de beide typen zich niet in hun uitersten voordoen en we dus alleen van een sterkoverwegenden aanleg kunnen spreken, die zich dan ook wel tot in de kleinste daden en uitingen laat gelden en opsporen.

Indien nu de bewuste, denkende mensch, de naar redelijkheid en rechtvaardigheid strevende zich ten opzichte van de collectiviteit laat kwalificeeren als ,,individualist", hoe zullen we dan den in een collectiviteit opgaanden of in de mogelijkheid van een ,,goede maatschappij" geloovenden mensch kwalificeeren? In hem vergeet zich de Eenheid, hij is blind voor de Eenheid. Bestemd om bij eens-gecreëerde gesteldheden te blijven, om daarin als in het eenige, het ,,ware" te gelooven, kan hij, mag hij niet tot onderscheiding (zelfonderscheiding) komen, want de onderscheiding gaat aan de opheffing vooraf, U alreeds de opheffing. Uniformiteitsgevoel, autoriteitsgevoel, conservatisme, dogmatisme, zijn de grondslagen van zijn ,,stellend" wezen, dat op ,,stelligheid" uit is en slechts in algemeen aanvaarde ,,stelsels" vertrouwen kan hebben. De collectiviteit is zijn maatstaf, maar hij onderscheidt dit niet, omdat hij niets onderscheidt, want onderscheiden is opheffen. Hoe uit-sluitender hij opgaat in de collectiviteit, hoe minder hij het weet: hoe ,,conventioneeler" hij is, hoe meer hij zich zelfstandig en vrijmachtig waant, hoe meer hij de nooden en neigingen van zijn wezen toeschrijft aan de werkingen van zijn eigen, vrijen wil. Aan dien waan houdt hij zich staande, deze is de steun van zijn zwakheid. Opgaande in de collectiviteit, gaat hij op in zichzelf, want zijn ,,beginselen" zijn de instincten der collectiviteit. En dit critiekloos opgaan in zichzelf heet men: egocentrisch. Zoo leert ons de rede dat de collectief-voelende egocentrisch van wezen moet zijn en de historie schenkt ons van deze leering de overvloedige bevestiging.

De in de maatschappij opgaande egocentrisch te noemen,

69