Prometheus

trekken, door ter elfder ure nog af te zien van de daad. En dit was de nieuwe dwaling, want met het aanvaarden van de dwaasheid heeft de mensch zijn menschelijk deel nog maar ten halve op zich genomen — ook de misdaad, ook de bezoedeling moet hij op zich nemen. En zoo licht als het hem valt, de ,,verheven dwaasheid" als zijn deel te erkennen, zoo zwaar valt die erkenning ten opzichte van de bezoedeling.

Tolstoj meende de bezoedeling te ontvlieden door de daadwerkelijke Revolutie uit den weg te gaan. In de eerste hoofdstukken bespraken we dit streven en de onmogelijkheid van zijn verwezenlijking. Of laadt de man, die onrecht lijdelijk duldt, om zijn eigen handen schoon te houden, minder schuld op zich, dan die zich de handen met bloed bevlekt in het wreken en straffen van het onrecht en het kwaad? Toont hem niet de spiegel der zelfonderscheiding het eigen gelaat zoo goed als dat des anderen onder de trekken van Orestes? IJdele waan — aan de handen der strijdbare Maccabeeën — we denken nog eens terug aan Korolenko's vertelling, eerder besproken — kleeft het bloed der aanvallers, aan de handen der vreedzame Esseeërs kleeft het bloed der schuldeloos gevallenen. Niemand ontkomt aan de Schuld.

Anatole France wordt nimmer moede den nadruk te leggen op de misdaden in naam van deugd en moraal bedreven, hij hamert voortdurend op hetzelfde aambeeld — in ,,La Révolte" — in „Les Dieux", in „Jéróme Coignard" — altijd weer moet Jean Jacques en zijn misdadig optimisme het ontgelden —; komt hij eindelijk de wankele illusie der onpartijdigheid te boven, dan deinst hij toch weer voor de bezoedeling terug.

Een straffer zedemeester, gloeiend van „moral passion" -wit-gloeiend, zoodat hij onnoozelen en oppervlakkigen „koud" schijnt - toegerust met een alles-klievende intelligentie, met een genadeloozen werkelijkheidszin, moest opstaan, om zichzelf en anderen te leeren begrijpen, dat er evenmin als ,,wijsheid, „schuldeloosheid" voor den mensch is weggelegd - opstaan, om de Erfzonde te prediken als een formidabele werkelijkheid, de Erfzonde in haar moderne gedaante van gemeenschappelijke aansprakelijkheid in den gemeenschappelijken schuld - deze weldoener en zedemeester van het huidige geslacht is Shaw.

Sinds de dagen van het spectatoriale Christendom, sinds

Prometheus 38 587