qu'en acquérant une science nouvelle il laissat voir qu'il ne les avait pas eu toutes d'emblée. II se plaisait dans le mystère et, croyant diminué s'il était compris, il affectait d'être inintel-ligible. Une épaisse théologie enfumait son cerveau. Ainsi les siècles passaient comme des secondes..."
En terwijl in het bezit, in de uitoefening van de Macht zijn eigen zuiverheid verloren gaat ,,...il plongea ses regards au plus profond de 1'abime et vit Ialdabaoth dans la Géhenne oü il 1'avait précipité après y avoir été lui-même longtemps enchainé... et le nouveau dieu observant 1'adversaire, vit sur le visage douloureux, passer 1'intelligence et la bonté. Mainte-nant Ialdaboath contemplait la terre et, la voyant plongée dans le mal et la souffrance, nourrissait dans son coeur une pensée bienveillante..."
Dan ontwaakt Satan, ,,baigné d'une sueur glaciale". En tot de boodschappers, om hem heen geschaard, zegt hij:
,,Compagnons, ne conquérons pas le ciel. C'est assez de le pouvoir. La guerre engendre la guerre et la victoire, la défaite.
Dieu vaincu deviendra Satan, Satan vainqueur deviendra Dieu.
Nous avons été vaincus paree que nous n'avons pas compris que la victoire est Esprit et que c'est en nous et en nous seul qu'il faut attaquer et détruire Ialdabaoth." En met deze woorden eindigt het boek — en wel mochten we in wat geschiedde tusschen de conclusie in ,,Les Dieux ont soif" en deze nieuwe conclusie een wenteling, een omwenteling constateeren.
Van de hooge onpartijdigheid, het glimlachend scepticisme is thans afgezien in het besef, dat dit alles ijdele pretentie is en zelfbedrog en dat geen mensch zich aan de eenzijdigheid onttrekt, al leert zijn eigen rede hem het dwaze der eenzijdigheid. Van de scheiding tusschen Recht en Onrecht, Licht en Duister wordt het bloot-functioneele en louter relatieve ingezien, en niettemin wordt ze aanvaard, omdat ze moet worden aanvaard. Recht en Licht berusten bij Prometheus-Satan, Onrecht en Duister bij Jupiter-Iahveh. Moeten we dus strijden voor Prometheus-Satan tegen Jupiter-Iahveh? Neen, laat ons geen hemelen, geen citadellen, geen Bastille's bestormen, want Prometheus mag niet overwinnen, wij mogen niet overwinnen met Prometheus. In den triomf kiemt de corruptie, in de macht
581