Prometheus

En zij zijn het, dezelfden, die ״goütent la joie profonde d'un croyant qui sait le mot qui sauve et le mot qui perd" (in Thaïs hetzelfde: ״Paphnuce savait discerner les songes que Dieu envoie de ceux qui sont produits par des mauvais anges") zij zijn het ,,qui tracent la ligne mince, inflexible, en dehors de laquelle il n'est, a gauche et k droite, qu'erreur, crime et scélératesse."

Dit zijn de menschen. En hun daden?

Liberté, Egalité, Fraternité — de idylle van ,,La Nouvelle Héloïse". "We zeiden het indertijd reeds: geen woord uit Rousseau's ,,Contrat social" of het is gedurende de revolutie geciteerd, de heele revolutie stond in dat teeken, Robespierre aanbad in hem den grooten Meester en ook Gamelin ״fait ses invocations aux manes de Jean-Jacques". Zijn droom van geluk in een blijde wereld van goede menschen te verwezenlijken, dat is het doel. En het middel: ,,Conlrain-lea d'enlrer", de oude vreeselijke leus van het militante katholicisme, maar met dat onderscheid, dat er nu althans de illusie is van een machtig rechtsgevoel, door de machtige rechtvaardigheid der eischen, terwijl toen louter machtsbegeerte — de machtswil van de reeds gevormde oude organisatie, die zichzelf ten doel heeft — inspireerde tot geweld; met dat onderscheid, dat die van nu zich wrekers kunnen voelen, en die van toen slechts overweldigers.

״Comme ils croyaint posséder la verité, la sagesse, le souverain bien, ils attribuaient a leurs adversaires l'erreur et le mal."

,,Contrain-les d'entrer". Dwingt ze tot de Deugd of doodt ze. Maar waar is de deugd? "Wie zijn de vrienden, wie de vijanden van de Republiek?

In den aanvang lijkt het licht genoeg, schijnt de wereld verdeeld in twee kampen, wit en zwart, het verdrukte Volk, de verdrukkende Aristocratie. Roei de eene uit en het andere is gered, is bevrijd, is beveiligd en geheiligd. Maar met iederen stap compliceert zich de vraag: wie zijn de slechten, wie de goeden, wie de vrienden, wie de vijanden van de Republiek? De grenzen vervagen, de kleuren vertroebelen, meer en meer vloeien ״goed" en ״kwaad" ineen, leggen hun aanvankelijke eenvoudigheid af, vertoonen zich in al hun onontwarbare

557