Prometheus

overwegingen en inzichten, plannen en projecten het kenmerk van zijn wetenschappelijke gezindheid dragen. Zal hij in zulk een periode streven naar het vormen van een nieuwe collectiviteit, dan zal dat er ook een op wetenschappeLijken grondslag wezen. Zoo is het dan ook met de door de negentiende eeuw voortgebrachte nieuwe collectiviteit, de socialistische collectiviteit, inderdaad gesteld. De ״Internationale" draagt in al haar geledingen de kenmerken van het internationaal wetenschappelijk collectivisme en stemt in haar wezen en doeleinden volkomen overeen met de oude kerkelijk-maatschappelijke collectiviteiten. Het eigenaardige en misleidende is hier echter, dat haar leden verstrooid zijn over de bestaande nationale collectiviteiten en ten opzichte daarvan in de minderheid en in de oppositie verkeerend, in schijn de rol van „Prometheus" spelen. Louter in schijn — naar we hopen aan te toonen, maar die :schijn wel zóó bedrieglijk, dat schier niemand aan de van het Prometheus-beeld uitgaande suggesties en attracties ontkomen is.

Zoo ontstaan dus, parallel aan elkander, de twee nieuwe •collectiviteiten, welke de negentiende eeuw heeft voortgebracht, de niet-strijdbare wetenschappelijke, die de vroegere kerkelijke vervangt, de strijdbare Internationale, die de vroegere nationale vervangt, gemeenschappelijk uit de in een voorafgaande periode gecreëerde wijsgeerige gedachten, krachtens precies hetzelfde proces van verstolling en stremming, waardoor eenmaal de Middeleeuwsche kerk uit de oorspronkelijk-Christe-lijke gedachte ontstond. De professor is in die constellatie de theoloog, de wetenschap is de theologie van de negentiende eeuw — de kerkelijke theologie en haar verkondigers tellen dan immers nauwelijks meer mee...

In het vorig hoofdstuk hebben we de progrès-gedachte van Comte trachten te doen zien als de verstarring van Hegel's Proces-gedachte. Voor Hegel is het Proces, is de Beweging eindeloos, eeuwig, het Leven zelf, voor Comte is al het aan eigen tijd voorafgegane een proces, een ontwikkelingsgang met de philosophie positive als definitief resultaat en besluit.

Volkomen op dezelfde wijze heeft Marx uit Hegel's „Widerspruchslogik" zijn dogma van den klassenstrijd afgeleid — eveneens met dien verstande, dat voor Hegel de „Widerspruch"

JPrometheus 35 539