Prometheus

Romantiek ze heeft opgeleverd! — ontmoeten, daar kloppen menschen aan de Hemelpoort en roepen God ter verantwoording — niet omdat de dingen zijn zooals ze zijn, maar omdat Hij den mensch tot een speelbal maakte, tot een dupe, hem verwachtingen in het hart legde, die niet vervuld kunnen worden, verschieten voortooverde, evenmin bereikbaar als de zonsondergang voor het kind dat smachtend de handen strekt — met de illusie dat ze wèl bereikbaar zijn. Dat Hij in zijn schepselen liefde en haat schiep voor datgeen waartegenover het een noch het ander voegt, daar ze Noodwendig zijn.

Noodwendigheidsbesef zonder krachtige ,,moral passion", als in Goethe, bespaart voor die wanhoop, laat den mensch zijn ongerept intellectueel genot — ,,moral passion" zonder Noodwendigheidsbesef bespaart ze evenzeer, laat den mensch zijn opgerepte illusies — maar in Hebbel en velen zijner tijd-genooten werkt het een tegen het ander in, en voert den mensch tot de toppunten van zijn twijfel en zijn vertwijfeling, zijn opstandigheid en zijn pessimisme.

Zoo we dan in deze enkele ,,thema's" getracht hebben, te schetsen, wat de zelfbezinning beduidt voor dit eerste geslacht van zich-bezinnenden — want Ibsen noemden we vooral vergelijkenderwijs en ook om te doen zien, hoe dezelfde problemen blijven doorwerken, den mensch nimmermeer loslaten, na hem eens gegrepen te hebben — dan is dit slechts om tot de voor ons onderwerp uitsluitend-belangrijke, tot de zich steeds weer opdringende vraag te komen: Kan er uit zulk een geslacht van bewusten en twijfelenden, van opstandigen, van vertwijfelden nog een Prometheus geboren worden? Een die, als Shelley's Prometheus, gelooft in de schoone daad en het schoone resultaat, de overwinning van Recht over Macht ? En zoo hij nog ter wereld komt, welk een gelaat toont hij haar, welke zijn zijn roerselen?

Het antwoord op die vraag hopen we in een volgend hoofdstuk te geven.

518