Prometheus

Idee, d. h. hier zu dem alles bedingenden sittlichen Zenfcrum, das wir im Weltorganismus scbon seiner Selbsterhaltung wegen, annehmen müssen, veranscbaulichen."

Het is dan ook te begrijpen, dat Hebbel Goetbe's kunst, voorzoover ze aan dien eiscb niet voldeed, onmogelijk waar-deeren kon en dat met name de ,,Wahlverwandschaften" bem antipathiek moest zijn — zoodat de gedachte zich opdringt of niet toch, alle betuigingen van eerbied ten spijt, zijn scherpe uitlatingen tegen de ,,aangekleede anecdote" op het cerebrale, aprioristische karakter van het genoemde werk zijn gericht, dat toch ook immers waarlijk niet van binnen-uit is beleefd of waargemaakt.

Soortgelijke bezwaren voelde Hebbel tegenover Faust II, waarvan de afloop hem niet bevredigde, daar zijn Noodwendigheidsbesef hem had geleerd, dat het hun, die naar het Absolute streven, anders vergaat 1 Daarbij moest hem die afloop schier persoonlijk grieven, waar de geweldige ambities die den Faust van het eerste deel tot den vertegenwoordiger eener ontwakende menschheid, tot Hebbels eigen evenbeeld maken, in het eind worden voorgesteld als de persoonlijke dwalingen en dwaasheden van het eerste het beste individu, dat zich dan in het eind zijner dagen met ,,einem mit Katechismusfiguren bemalten Bretterverschlag" tevreden steltl

Totaliteitsbesef, Noodwendigheidsbesef, voor Goethe een ,,inzicht", is in Hebbel pas tot levende, zich immer-opdringende, bijkans kwellende werkelijkheid gegroeid. Zijn dagboeken loopen over van filosofische overdenkingen, die men heden misschien ,,Hegeliaansch" zou noemen, gepaard aan heftige uitlatingen tegen de abstracte filosofie, die hij waardeloos acht naast de veraanschouwelijkte filosofie, welke voor hem het ideale drama zou zijn. En soms vraagt men zich af, of zijn hardnekkig verzwijgen van den naam Hegel — hij vermeldt in zijn dagboek van het cholera-jaar 1836 Hegels overlijden aan de ziekte zelfs niet en dat van ettelijke anderen well — misschien niet voortkomt uit hetzelfde gevoel, waarom wellicht Goethe van Kant niet weten wilde: den afkeer van den oor-spronkelijken geest om tegenover tijdgenoot en nageslacht den schijn op zich te laden, als had hij van den „beroeps-filosoof" iets te leeren gehad.

516