Prometheus

ren der dingen, voor het louter-relatieve en functioneele der verschijningsvormen, kan hij de Totaliteit niet vatten als proces, waarin ook hij-zelf en zijn meeningen niet meer zijn dan vluchtige fase, vervlietend moment, en vertoont hij het eigenaardige halfslachtige van wie tegelijk redelijk (opheffend) en stichtelijk (stellend) wil zijn.

Fourier verwacht alles van de natuurlijke harmonie der vrijelijk uitgeleefde, zorgvuldig tegenover elkaar geschikte en in seriën georganiseerde ,,attractions passionnées" — en het spreekt vanzelf dat dit schikken en organiseeren moet worden overgelaten aan de natuurwetenschappelijke autoriteiten, zoodat hij dan ook met nadruk van de ,,priesters" (volksleiders) proeven van bekwaamheid in de exacte wetenschappen verlangt — en dit zal dan een maatschappij van georganiseerde vrijheid wezen, waarin ,,Individualisme" en ,,Collectiviteit" blijvend zullen zijn verzoend. Ook Auguste Comte streeft in zijn ,,Système de Politique Positive" (zoo heet het geschrift, dat hij in 1824 uitgaf, in samenwerking met en als leerling van Saint-Simon) naar diezelfde synthese, diezelfde verzoening in den ouden strijd tusschen collectief gezag en persoonlijke vrijheid, en, in tegenstelling met Fourier, bouwt hij op de historie, die hem (natuurlijk) tot dezelfde conclusies brengt als ,,le doute absolu et 1'écart absolu" het Fourier doet — de conclusies van des tijds Noodwendigheden. Zoo leert ,,de historie" elk geslacht wat het al weet — en Marx weer iets heel anders dan Comte 1

Tusschen den Mensch en zijn geweten wenscht ook hij geen autoritairen dwang, doch elks persoonlijk inzicht, dat ,,vrijheid van onderzoek", vrijheid van geweten een absurditeit is, omdat alleen de wetenschappelijk gevormden en bevoegden een oordeel kunnen en mogen hebben in zake godsdienst, politiek en psychologie, zoo goed als in alle andere zaken, daar godsdienst, politiek en psychologie onderhevig zijn aan volkomen dezelfde wetten, welke in chemie, astronomie, biologie en andere „exacte wetenschappen" worden ontdekt en blootgelegd.

Want „de historie" heeft hem immers, naar we reeds zeiden, geleerd, dat elke tak van menschelijke kennis drie stadiën, trappen doorloopt: de theologische of fictieve, de metaphysische of abstracte, de wetenschappelijke of positieve. In dit

498