Prometheus

hij weet dat hij dien nergens dan in zich alleen kan speuren, nooit een waarder waarheid bezitten dan zijn eigen levende werkelijkheid, is zijn bewuste levensleus de oude leus van het individualisme: De mensch is de maatstaf van alle dingen.

Niet grooter en ook niet anders is het verschil tusschen den stelligheidszoeker uit vroegere tijden en den in zijn twijfel genietende, niet grooter en niet anders het verschil tusschen Pas cal *en Goethe, dan dat tusschen het positief-wetenschappe-lijke en het negatief-wijsgeerige temperament en dit onbegrip nam gedurende het bloeitijdperk van de positieve wetenschap het karakter van minachting voor het ,,speculatieve" filosofeeren aan, dat het nog niet geheel heeft afgelegd. Eigen collectieve dogma's — de, in uniform beamen, verstarde ingevingen van de uitnemenden onder hen — voor ,,objectieve waarheden" houdend, leek hun naast den hogen ernst hunner eigen werkzaamheid het betrekkelijkheidsbesef van den filosoof, die geen andere ,,waarheid" ziet dan de zich eeuwig ontplooiende werkelijkheid, geen hooger bezigheid kent dan het altijddoor bewuste meebeleven van die werkelijkheid, een futiel en ijdel tijdverdrijf. Zóó stond immers steeds de stelligheid tegenover den twijfel, het dogma-geloof tegenover het relativiteitsbesef. Auguste Comte beschouwt met een in onze oogen weer beminnelijke zelfingenomenheid — die als steeds, pas in de kleinere navolgers tot onverdraaglijke pedanterie is ontaard — de ,,militair-theologische periode" (zeventiende eeuw) en de ,,filosofische periode" (achttiende eeuw) als de voorbereidende werkzaamheden van den nog niet tot de zware taak van het echt-wetenschappelijke denken gerijpten menschelijken geest. De philosophie positive is het einde aller dingen — zij alleen zal een ,,harmonie réelle et durable" brengen en alle dingen hun eeuwige plaats, hun ,,valeur effective" aanwijzen. ,,Ils inventent (de metaphysici), nous découvrons." Ook bij Buckle, een van Comte's nauwste geestverwanten, struikelt men telkens over ,,incontestable truths", — en in een curieuze opmerking over Plato gaapt ineens weer de nimmer door begrip te overbruggen kloof (want begrijpen is immers zijn!), die den drager van den Levenswil van den drager van den Doodswil, den steller van den opheffer, den in welken zin ook geloovige van den zoekende scheidt.

Prometheus 32 491