Prometheus

Waarvoor was dit alles eigenlijk? — vragen ziek de ontwaakten af. En hoe kon het, dat we dit ooit toegedaan waren?

Zoo moesten, opdat de zelfbevrijding van het Individu zich vollediglijk voltrekken zou, in onderling misverstaan zij, die hetzelfde beoogden, elkander haten, zich van hun broederen afstooten als de schipper zijn schip afstoot van den wal, om in het open water van hun bevrijding te komen, die zich in liefde-en-haat voltrekt, totdat dan eindelijk weer de kring zich sluit, de uitgediende schellen den mensch van de oogen vallen en een iegelijk zijn broeder in gemeenzaamheid van streven herkent!

Fel en scherp laat zich in de litteratuur de bevrijding gevoelen. Zoolang en voorzoover de na-revolutionnaire litteratuur nationalistisch, katholiejt en legitimistisch was, is ze, als alle maatschappelijke litteratuur, in wezen aristocratisch. De voorwaarde tot de innerlijke uniformiteit is immers de uiterlijke distinctie — komt die uniformiteit weer in eere, dan komt ook die distinctie weer in eere, en wordt de litteratuur aristocratisch. Het verheerlijken van de Autoriteit beduidde daarnevens het veroordeelen van de oppositie, waarvan Chateaubriand in zijn ,,Martyrs" een meer verstandelijk dan spontaan getuigenis aflegt. De ,,gehoorzaamheid" wordt daartegenover in den Ridder, liefst naar Middeleeuwschen snit, verheerlijkt. Met Charlemagne en Roland verschijnt het gan-sche pompeuze Middeleeuwsch-zeventiende-eeuwsche bestel van half-mystische keizergestalten en verheerlijkte koningen, edele ridders en nobele maagden, romantischer dan ooit, weer in de litteratuur, in Duitschland zoo goed als in Frankrijk. Het individualistisch intellectualisme wordt overal gemeden en bestreden en het onveranderlijk ideaal van de onveranderlijke collectiviteit, de onveranderlijke Cid, duikt op in de gedaante van W^alter Scotts ,,Quentin Durward", De la Motte Fou-qué's Sigurd-den-Slangendooder, van wien Heine getuigde: ,,Erhatso viel Mut wie hundert Löwen und so viel Verstand wie zwei Esel" — hetwelk nog immer van den maatschappe-lijken steunpilaar bij uitnemendheid, den Krijgsheld kan worden getuigd, tot heil van hem en zijn Vaderland 1

Gedurende geruimen tijd hebben zich de eeuwig-mensche-lijke behoeften naar verbeelding en mystisch gevoel — zoo goed als bezinning en wetensdrang, eeuwige openbaringswijzen

477