Prometheus

kunstenaar is somwijlen wat Hebbel hem noemde ,,Reprasen-tant der Weltseele". Tegenover den nagalm van Jupiter-ver-eering, die Walter Scott te hooren geeft, naast de Prometheussympathie van madame De Stael, getemperd door inzicht, vertegenwoordigen dan Shelley en Byron de rijpe, volgroeide, hartstochtelijke Prometheus-verheerlijking.

Eén in hun wezen, in hun opstandigheid tegen Macht, één in den gezamenlijken afkeer van een slechts op behoud en veiligheid bedachte meerderheid, vertegenwoordigen ze elk voor zich een afzonderlijke zijde van Prometheus' wezen en daarmee van Prometheus' eeredienst. Het wezen van den opstandige is liefde en haat — liefde tot het eigen ideaal, haat jegens den verdrukker. In Byron kwam het eene, in Shelly het andere moment tot vollen opwas — Byron is de wrokkende, Shelley de lievende, Byron de sombere, Shelley de zonnige Prometheus; Shelley ziet over de bloedige kampplaats heen, de voorafglanzen der eindelijke Verzoening, in algemeene liefde en vrijheid, waarvan zelfs de gevallen Jupiter niet uitgesloten blijft — Byron vergeet het eind-oogmerk voor den strijd, die hem lief is, waarin hij zich voelt eenzaam-tegen-allen, als ,,Manfred", als ,,Cain" als ,,Lucifer". In hem is al de mate-looze hoogmoed en al de matelooze zelfverguizing van den individualist. Zelfverguizing, als hij zich bewust wordt van het contrast tusschen zijns wezens grenzenlooze ambities en zijner persoonlijkheid gebondenheid in aardschen lust en smart — gelijk in het gesprek met Lucifer in ,,Cain" wel schrijnend-duidelijk blijkt — hoogmoed omdat hij inderdaad alleen kan staan, zichzelf genoeg, waar anderen elkaar steunen als bouwvallige huizen — eenzamer dan zelfs Faust het vermocht, die een verbond met de Hel van noode had, hij echter als „Manfred", als ,,Cain" zelfs dit bondgenootschap van zich wijzend.

Dit verschil in temperament laat zich in hun geheele artistieke productie gelden. Shelley, de innige, aanminnige — maar niettemin felle en vurige — dien men met den luchtgeest Ariel uit Shakespeare's ,,Tempest" heeft vergeleken, zocht en verheerlijkte overal in de natuur het harmonische, in vrede-met-zich-zelf verkeerende — Byron het wilde en worstelende, waarin zijn eigen wilde hartslag opging als het Natuur, waarin zijn eigen worsteling versmolt, als het menschen gold — Italianen,

445