Prometheus

lijkheid" gelooft en evenmin aan hun argumenten steun als aan de mijne twijfel ontleenen kanl Laten de theologen zieleherders zijn, maar laten ze afblijven van de filosofie. Hetzelfde misverstand als bij Spinoza. Rechters willen geen „dolle-honden-schieters" en theologen geen politiemannen worden genoemd, al zijn ze het beiden 1 Beiden moeten minstens ge-looven dat hun ambten verheven en hun waarheden onom-stootelijk zijn, aan minder kunnen zij zich niet staande houden. En hoe weinig kende de naïeve Kant de ,,goe-gemeente", wanend dat haar leden zich kunnen tevreden stellen aan een eigen innerlijke overtuiging, niet beseffend, dat juist de massa's, zonder de bewijzen te willen begrijpen of controleeren, altijd de hokus-pokus het meest van noode hebben, die hun illusies tot waarheden en hunne ficties tot dogma's verheft. Bovendien is de theologie er ook niet voor de geloovigen, voor de onderworpenen, maar voor de weerspannigen en weerstreven-den. Dat weet ze zelf het best en daarom toont ze nog immer als Janus haar dubbele aangezicht en spreekt uit dubbelen mond, één tot de gemeente gekeerd, die van ,,geloof" en ,,vertrouwen" gewaagt, geen woord rept over ,,bevoegdheid" en de grofste geestesarmoe het grifste zalig prijst — en één tot den denkende gekeerd, die bij een begin van twijfel, een begin van scepticisme tegenover de kromste exegese, de wille-keurigste redeverdraaiing met ,,oerteksten" en documenten, handboeken en preekenbundels rammelt. Van een heele kudde „geloovigen" eischt geen zieleherder een uitgebreider „bevoegdheid" dan die met de „belijdenis" begint en eindigt, noch heeft hij tot zijn eigen geloof iets meer van noode — en de gansche geleerdheid van den theoloog, de gansche theologie is en was immer een dressuur voor de apologie tegen en de polemiek met het denken, en van jongsaf leert de theoloog krompraten, om het kromme recht te praten.

Tot het eigenlijk geloof is de theologie overbodig, zoo goed als in onze dagen die andere theologie: het historisch materialisme. Juist zooals Pascal den ongeletterden geloovige mijlenhoog verheft boven den geleerden scepticus, die misschien wel, misschien niet te overtuigen zou zijn — juist zoo volstaat het onvervalscht „proletarisch sentiment", waar elk inzicht en elke ontwikkeling ontbreekt. De „argumenten" zijn er, om

341