Prometheus

en valschheid waar ze al rottende was. Het gevoel van de relatieve waarde der dingen — zoo volkomen vreemd aan de egocentrische wereldbeschouwing, — blijkt uit ,,Maximes" als ,,La vérité ne fait pas tant de bien dans le monde que ses apparences y font de mal".

Ja, de verwerping van de zoogenaamde wilsvrijheid en de daarmee saamhangende afwijzing der zedelijke aansprakelijkheid (essentieel individualistisch) is alreeds voorhanden in een uitlating als ,,Comme on n'est jamais en liberté d'aimer, ou de cesser d'aimer, 1'amant ne peut se plaindre avec justice de 1'inconstance de sa maitresse, ni elle de la légèreté de son amant" — 't welk zich natuurlijk op alle andere gevoelens en daden laat toepassen. Het (individualistisch) critisch vermogen, en de kracht, de moed om het leven te aanvaarden ook zonder frazen, de afkeer van die frazen blijkt uit aforismen als ,,La clémence des Princes n'est souvent qu'une politique pour gagner 1'affection des peuples." Denken we in dit verband eens terug aan de moraal van ,,Cinna", dan is er hier toch wel duidelijk het gloren van een nieuwen dageraad, de geboorte van een nieuw geslacht, waarin Wil en Intelligentie (altijd maar gedeeltelijk) samenvallen, daar de W^il (het Universeele Moeten) voor een wijle datgene beoogt (de zelfherkenning van de Eenheid, die tot zelfopheffing leidt) wat de intelligentie naar haar wezen altijd beoogt — zelfherkenning en zelfopheffing, in beiderlei zin. De intelligentie kan en zal dus in dit komende geslacht zegepralen, omdat de "Wil haar niet langer weerstreeft.

Overal blijkt in Rochefoucauld als symptoom en resultaat van zijn critische werkzaamheid datzelfde inzicht in de realiteit der dingen onder het masker van hun schoonen schijn: ,,II est du véritable amour comme de 1'apparitions des esprits: tout le monde en parle, mais peu de gens en ont vul" In het algemeen is in de Maximes betreffende de liefde een duidelijke afneming van de zeventiende-eeuwsche-middel-eeuwsche exaltatie, welke, uit gronden, die we reeds eerder bespraken, de liefde zooveel mogelijk boven haar diepste wezen van sexueelen drang zocht te verheffen; Rochefoucauld spreekt elders onomwonden over de liefde als over ,,une envie cachée et délicate dans le corps de posséder ce que 1'on aime après

290