Prometheus

goede dokter Stockmann uit Ibsens kier reeds eerder genoemd drama kan zich niet voorstellen dat zijn stadgenooten hem voor zijn ontdekking anders dan dankbaar kunnen zijn — broeder Burgemeester weet het wel beter; toch is de dokter verreweg de intelligentste. Intelligentie en ,,gezond verstand" zijn eikaars vijanden. Multatuli laat Woutertje Pieterse, zijn jongen held, zijn klein genie, met verlegen katoen en bevroren aardappelen thuiskomen en tot zijn verontschuldiging aanvoeren: ,,maar die man zei toch..." Waarop de heele familie uitbarst in een hoonend gelach! De sukkel, om niet te weten, dat wat zoo'n man zegt...l Inderdaad, het ontbreekt Wouter aan ,,gezond verstand", ook Björnsons Sang, ook hem die tot menschen zei ,,Weest Gijlieden dan volmaakt...", ook Brutus, en dit is wel de hoogste lof, dien zijn bewonderaar Shakespeare hem gevenkon.

Ware Brutus een practisch man geweest, hij zou Antonius met Caesar hebben uit den weg geruimd — de wenschelijk-heid daartoe, die men heden ,,militaire of politieke noodzakelijkheid" noemt, wordt hem door Cassius dringend genoeg onder het oog gehouden — het was uit een ,,tactisch" oogpunt stellig een fout van Brutus, dat hij het niet deed, maar hij wil het niet — hij wil zijn daad zuiver en ongerept houden, principieel en niet opportunistisch, ook zonder haat of toorn of bloeddorst, zonder egocentrische zelfverheffing, uitsluitend in het persoonlijk besef dat wat te doen staat gedaan moet worden, geen steun ook behoevend van andere ,,beginselen", ,,rechten", ,,plichten" of ,,noodzakelijkheden" dan die van zijn geweten, eigen immanente rechtspraak, in tegenstelling van den egocen-trischen zwakkeling, die alles ,,uit beginsel" heet te doen. Dezelfde geesteshouding spreekt uit den onwil om van zijn medeconspirators een eed te vorderen. De vrije geest wenscht anderen niet te binden, de vertrouwende idealitt vergt geen ander woord dan dat van ,,honesty to honesty engaged".

Het is in dit verband karakteristiek, dat men de vriendschap tusschen Caesar en Brutus zoo vaak en hardnekkig als een bezwarende omstandigheid tegen deze laatste hoort aanvoeren, terwijl die in werkelijkheid zijn daad niet lager, maar juist schooner maakt. Indien men als uiterste van burgerdeugd den Romeinschen vader roemt, zelfs de Romeinsche moeder, die eigen kinderen, zoo ze zondigden tegen het gemeene belang, ter

254