Prometheus

en haar leden zich steeds van dezelfde wapens bedienen, daar hun eischen en gevoelens, in het hun aangewezen seizoen regelmatig terugkeerend, natuurproducten, noodwendigheden zijn.

Het idealisme kan niet anders dan weerstreving wezen, het ,,neen" dat tegen eens anders ,,ja" gekeerd een redelijk ,,relatief" bereikt en dit ééne wordt steeds door hen die roepen om ,,maatschappelijke kunst", met name door de socialisten vergeten — dat ook hun ideaal juist zijn mogelijkheid, zijn bestaansvoorwaarde ontleent aan het bestaan, aan den weerstand van het andere, van het heerschende, zooals gist alleen werkzaam kan zijn in het weerstrevende deeg. Want als doodsbeginsel, als opheffingsbeginsel breekt en keert het negatief idealisme het tot verstarring en versteening neigende dogmatische leven — wordt het echter zelf tot heerschen en formuleeren geroepen, dan moet het van zichzelf vervreemden, van eigen oorsprong ontaarden, immers het is de grondslag van het opheffen, niet van het stellen, van den dood, niet van het leven. Dit leert ons de historie — dit heeft ons reeds de Russische Revolutie geleerd. Nauwelijks heeft het ,,beginsel" overwonnen of het wordt door en in de overwinning, opportunistisch en dogmatisch. In de overwinnaars van heden eindigt de Russische Revolutie, zoo goed als de Reformatie in Luther en Calvijn, en de mazelen in den zichtbaren ,,uitslag".¹) Voor zoover nu de kunst de uitdrukking is van het eeuwig-menschelijke rechtsbesef, de eeuwig-menschelijke zedelijkheid en wijsheid, kan ze nimmer ,,maatschappelijke kunst" zijn, daar geen enkele maatschappij deze dingen duldt, niet dulden kan. De ,,socialistische kunst" zooals wij die kennen, is oppositiekunst en kan niet anders wezen. De temperamenten waaruit ze voorkomt, zijn typisch anti-maatschappelijk. Wanend tegen deze ,,slechte" maatschappij te tornen en te toornen, zijn ze in hun eeuwig wezen anti-maatschappelijk, want elke maatschappij is voor hun gevoelens en hun aanleg ,,slecht" op denzelfden grondslag als de onze, tyranniek en uniformiteit opdringend. De harmonische eens-willendheid zonder dwang tusschen oppositie-geesten onderling is slechts schijnbaar, en duurt niet langer dan het overwinnen van hun gemeenschappelijken vijand — dan vallen ze uiteen,

¹) ,,Voila comme on devient esclave," zei Alirabeau op den dag van zijn grooten triomf (Maart 1789).

249