Prometheus

dood, nu haat ze hem en begeeft zich rechtstreeks naar den Koning, om in de meest bloeddorstige bewoordingen Rodri-gue's hoofd te vragen. Curieus is de vorm, waarin men den Koning het gebeurde reeds geboodschapt heeft. ,,Don Diègue, par son fils, a vengé son offense". Niet ,,de zoon van Don Diègue heeft zijns vaders eer gewroken" — maar hij heeft, door middel van zijn zoon, zijn eigen eer gewroken. De zoon is één met zijn vader, speelt ten opzichte van den vaderlijken wensch de rol van een arm, of een wapen, de rol van een automaat, dezelfde, die zijn vader speelt ten opzichte van den Koning en het ,,eerewetboek". "Wie het tweede bedrijf van Le Cid leest, kan bovendien in het zonderlinge contrast tus-schen de ongeëvenaarde lichtgeraaktheid en opgeblazen hooghartigheid van al die menschen en hun slaafsch kruipen voor een koning de heldere bevestiging zien van wat we over het onderscheid tusschen egocentrische zelfverheffing en individualistisch zelfgevoel hebben gezegd. Nog heden ten dage slikt de meest hooghartige aristocratische dame als naamloos ,,gevolg" van een gekroonde gebiedster, wat geen schoenmakersleerling van zijn baas verdragen zou — maar een Beethoven, fraterniseerend met elkeen, dankbaar voor de vriendschap van eenvoudigen, vond dat de Keizer van Oostenrijk hem wel het eerst mocht groeten. Het eerste complex een mengeling van slaafsche onderdanigheid en tyrannieken hoogmoed — het tweede van nederigheid, die voor elkeen en fierheid, die voor niemand in het bijzonder uit den weg gaat.

Een andere algemeen-maatschappelijke trek treedt naar voren in Chimène's pleidooi, dat mengsel van dochterlijk wraakgeschrei en practischen raad aan den koning ten aanzien van de noodzakelijkheid om zulke waardevolle onderdanen als haar vader bloedig te wreken. Het is de trek die van alle tijden en alle collectiviteiten is: het samenvallen van belang en ,,ideaal" — welke in den redelijk-zedelijke niet kunnen samenvallen, daar het eerste op behoud, het tweede op ,,opheffing" is gericht. — Over Rodrigue spreekt ze, volkomen ten onrechte, haast zeiden we, volkomen te kwader trouw, als over een: ,,jeune audacieux qui triomphe de leur gloire, se baigne dans leur sang et brave leur mémoire". Men kan in een oogenblik van naïviteit, nu nog nauwelijks een

241