Prometheus

in het zedelijke beduidt dit, dat alle goed tegelijkertijd kwaad is, alle kwaad tegelijkertijd goed. En elke menschelijke daad, ook de best bedoelde, ontoereikend door zijn eenzijdigheid, falend aan 's levens veelzijdigheid, zooals dat in ,,Orestes" is aangetoond en in ,,Antigone" en in ,,Julius Caesar", en in zoo goed als elk drama van onzen ouderen tijdgenoot Ibsen.

Op die wijze wordt dan het drama het schouwtooneel van de menschelijke ontoereikendheid.

Waar dan verder de inensch tot kennis komt van deze structuur des levens, beseft hij-zelf deze zijn ontoereikendheid en de relatieve nutteloosheid zijner daden, vraagt zich af of zijn beste streven nog eenige waarde heeft, beantwoordt die vraag in den aanvang ontkennend en vervalt, inziende dat hij altijd handelen moet, ook al onderkent hij de nutteloosheid van zijn eigen daad, tot twijfel en vertwijfeling.

Zoo spiegelt het ware drama: ten eerste, gemeene plich-tigheid aan het gemeene kwaad; ten tweede: de zedelijke ontoereikendheid van den mensch; ten derde: de niet meer dan relatieve waarde van de ,,Deugd", ten vierde: de innerlijke verdeeldheid door twijfel en vertwijfeling".

We hebben al te uitvoerig over het wezen der maatschappij gesproken, om niet zonder verdere herhaling te mogen vaststellen, dat geen van deze tendenties maatschappelijk bruikbaar is en dat dus in een gezonde, krachtige maatschappij — afspiegeling van der Eenheid totale zelfvergetelheid — drama's met deze strekking niet ontstaan mogen, dat is: niet ontstaan kunnen; niet ontstaan zullen.

Het maatschappelijk instinct kan dus het ware, het groote drama niet voortbrengen, niet bewonderen, niet gedoogen, slechts de individualistische perioden kenden het en brachten het voort: Griekenland, de eerste Renaissance in Shakespeare, de tweede Renaissance in Goethe en, op andere wijze, onze eigen tijd.

In een werkelijk stichtelijk drama of verhaal is de held geenszins ,,zedelijk ontoereikend" — maar juist vlekkeloos en onfeilbaar. Hij vertoont — als krijgsheld, vooral als koning — die kloekheid, vastheid van wil, trouw aan het eens gegeven woord, rechtvaardigheid en vastberadenheid die hem maken tot het idool van elke maatschappij en tot het tegendeel van

232