Prometheus

de berisping is vervat, ,,want allen, die het zwaard nemen, zullen door het zwaard vergaan" — heeft de opvoeder van den zoon Lodewijks, de gezaghebbende man in het lustig-oorlogvoerend en tierigduelleerend Frankrijk van de zeventiende eeuw er maar niet bijgezet — en zoo verschijnt Jezus den lezer en toehoorder van Bossuet's preeken als de gehoorzame die zich laat kruisigen, alleen omdat men het hem gelast — en die alleen daarom ook de ,,twaalf legioenen engelen" niet inroept tot zijn bevrijding. Maar dan zijn die „bevoegde autoriteiten", die niets deden, dan waartoe Jezus-zelf hun het recht gaf, het recht dat Bossuet als „heilig" beschouwt, dan zijn die Romeinsche en Joodsche autoriteiten ook vrij van allen schuld? In geenen deele — zij vergrepen zich aan de Godheid (wat ze niet weten konden of behoefden) en hun schuld wordt door hun recht absoluut niet verminderd. Ziedaar theologie!

En zooals Dante uit Christus' aanvaarden van zijn dood uit Pilatus' hand tot de onbetwistbare legitimiteit (van Godswege) van de Romeinsche wereldoverheersching besluit, zoo besluit Bossuet, nog heel wat radicaler, tot de legitimiteit van alle autoriteiten uit hetzelfde argument 1

Een ook maar eenigszins critische geest zou hier vragen, welke houding dan geboden is tegen die „autoriteiten" welke zich door verjaging en verplettering van vroegere „autoriteiten" meester maakten van de macht. Doch Bossuet behoefde niet te vreezen, dat de vragen die hij trouwens zelf niet stelde, door anderen gesteld zouden worden. De echt-maatschappelijke denkt ten eenen male niet en is oprecht — de „ordelievende" van onze dagen (waarin de vraag aan welk gouvernement de Russische burger zedelijk „gehoorzaamheid" is verschuldigd, geen enkele maal in dien vorm werd gesteld) vermijdt het stellen dier vragen als pijnlijk en gevaarlijk en roemt zich dan „practisch" en „voorzichtig". Bossuet heeft maar één voorschrift: Soyonó soumis a la forme de gouvernement de notre pays. En wat de Kerk betreft: de oudste is de beste, de Katholieke; overal de ^,verheerlijking van het blijvende, de loochening van ontwikkeling en dood als deel van leven.

Wanneer we ons er rekenschap van geven wat er van deze „moraal-filosofie" en van de kunst die haar zoo trouw weerspiegelt, overblijven moest, toen de critische en spotzieke

215