Prometheus

theologisch systeem ligt zulk een (soms niet eens uitgesproken) formule, het ,,immanente dogma" des bouwers van het systeem, van het geslacht, waarvan hij woordvoerder is, redelijk of redeloos, naar dat dit geslacht der Eenheid zelfherkenning of der Eenheid zelfontvlieding reproduceert. Bossuet had zich kunnen beperken tot zijn ,,Oh rois, régnez hardiment" — want alles wat hij zegt, komt daarop neer, en zelfs Hegels wijsheid zou, zoo goed als die van zijn Griekschen voorlooper Herak-litus, in eenige aforismen saam te vatten zijn — waarmee we geenszins bedoelen onzen geestelijken voorlichters en voorvaderen ondankbaar te zijn voor het rijk bezit aan ,,variaties" die ze ons gaven.

Pascal was de groote woordvoerder van het Jansenisme, 't welk naar we weten, binnen de grenzen van het Katholieke kerkverband ontstond als een inwendige Reformatie, zich kenmerkend vooral door het principieel verwerpen van den Vrijen Wil, welke verwerping echter voortdurend wordt te niet gedaan door de ongelooflijke subtiliteiten als waaruit een hoofdstuk ,,Dessin de Dieu de se cacher aux uns, en de se découvrir aux autres" is opgebouwd en die zich laten samenvatten in een uitspraak als ,,il y a assez d'obscurité pour aveugler les réprouvés, et assez de clarté pour les condammer et les rendre inexcusables", die ons nu monsterachtig schijnt.

Doch door de oorspronkelijke aanvaarding van de genadealleen toont het Jansenisme toch zijn verwantschap aan het geestes-complex van Humanisme en Renaissance.

Pascal was een mathematicus van buitengemeenen aanleg, die als veertienjarige jongen reeds uitblonk en de wereld verbaasde met zijn ,,Traité des sections coniques" — Pascal was een scherpzinnig man, Pascal was een vroom man en een ernstig man. Maar in hem was vooral de groeiende behoefte van zijn tijd, de fundamenteele behoefte van elke collectiviteit en dus van allen die geboren zijn om collectiviteiten te vormen en te schragen: de behoefte aan innerlijke stelligheid.

Meer dan eens hebben we gewezen op de diepliggende verschillen tusschen individualistische geesten en collectiviteitsgeesten, tusschen Eenheid-zoekers en Eenheid-schuwers — en dit is al een bijzonder markant verschil, 't welk zich door de

Prometheus 14 203