Prometheus

en ceremoniën, hun abattoirs en markten, maar niets van hun innerlijke gesteldheid en waarin nu ten slotte deze lieden boven ons en anderen uitmunten, zoo dat ze bij zooveel vrijheid zich zoo volgaarne naar de wetten schikken. We vernemen slechts, dat ze ,,van Grieksche afkomst" zijn en leeren uit deze nadere mededeeling wel nogmaals waar de sympathieën van Morus en van zijn ganschen tijd te zoeken zijn, maar niets omtrent het zedelijk karakter der schimmige heilstaatbewoners.

Beschouwd in zijn tijd, zoo kort na de Middeleeuwen, is Morus' boek zeker verbazingwekkend: het is anti-militaristisch en communistisch, het laat echtscheiding toe en predikt godsdienstverdraagzaamheid. Doch dit alles is even onvoldragen als het „vrijheidsbeginsel" der Reformators en schrikt van alle consequenties terug.

W^ant de gepredikte „verdraagzaamheid" geldt natuurlijk slechts onder voorbehoud van de voortreffelijkheid des Christendoms en met opzettelijke hartelijke uitzondering van hen, die gelooven dat de ziel met het lichaam sterft. Zulke immers zijn noodzakelijkerwijs slecht; zagen ze er kans toe, ze zouden rooven en moorden, want „wat kan den mensch tot deugd bewegen, zoo het niet de hoop op hemelsche belooning is." Hoe ver zijn we hier af van den verheven Griekschen geestesstaat die terecht de deugd als ware „zielsgezondheid" noemt en als het hoogste geluk, den wijze meer waard dan macht en schatten — en hoe ongegrond wordt in dit licht dan ook de meening, dat met zulke onvrije slavenzielen ooit een vrije heilstaat te stichten zou zijn. De rechtbank is eenvoudig in de wolken verplaatst.

En dezen zelfden menschen legt Morus ondoordacht den eisch van communisme opl Plato daartegenover, die zich voortdurend bezighoudt met de vraag, hoe de mensch innerlijk zou moeten zijn om tot een betere maatschappij te komen — het is waarschijnlijk juist dit heenglijden over den eisch der persoonlijke zelfvolmaking en deze overmatige nadruk op materialistisch communisme, die „Utopia" als een goedkoope heilstaatbelofte een tijdlang zoo populair bij de zelfingenomen, materialistische heffe der socialisten heeft gemaakt 1 — Plato die zooveel méér van den zedelijken mensch vordert, weet

193